KOLONOSKOPİ

AMAÇ, ENDİKASYONLAR VE ALTERNATİFLER

Kolonoskopi, rektum ve kalın bağırsağın iç yüzeyini esnek kameralı bir araçla inceleyen endoskopik işlemdir. Açıklanamayan makattan kanama, bağırsak alışkanlığında kalıcı değişiklik, uzun süren ishal veya kilo kaybının araştırılmasında kullanılabilir. Belirtisi olmayan kişilerde tarama, daha önce polip bulunanlarda ise izlem amacı taşıyabilir. Bu üç gerekçe aynı değildir; işlem gerekliliği kişinin yakınmaları, önceki sonuçları ve aile öyküsüyle birlikte değerlendirilir. Görülen bir alanın örneklenmesi ya da uygun polibin çıkarılması, yalnız görüntü almaktan farklı bir müdahaledir. [1]

Tarama için dışkı testleri, bilgisayarlı tomografiyle kolon incelemesi ve bazı durumlarda sigmoidoskopi seçenekleri bulunur. Bunlar birbirinin bütün özelliklerini karşılamaz: örneğin görüntüleme sırasında polip çıkarılamaz. Alternatifin anormal çıkması sonrasında kolonoskopi yine gerekebilir. Hangi seçeneğin uygun olduğu tarama ile belirti araştırmasının ayrımı üzerinden konuşulmalıdır. Yabancı ülkelerin tarama yaşları Türkiye için otomatik öneri değildir; yerel program ve kişisel risk esas alınır. İşlemin yapılmaması halinde hangi belirsizliğin süreceğini sormak, kararın yalnız işlem korkusuna ya da alışkanlığa dayanmasını önler. [1]

Tarama kararında daha önce saptanan polipler ve yakın akrabalardaki bağırsak kanseri öyküsü önemlidir. Bu bilgiler, alternatiflerin değerlendirilmesini ve izlem ihtiyacını değiştirebilir. [1]

HAZIRLIK VE KLİNİSYEN DEĞERLENDİRMESİ

Bağırsak temizliği incelemenin kalitesini doğrudan etkiler. Hastanenin verdiği beslenme, sıvı ve bağırsak hazırlığı talimatı kişiye özel uygulanmalıdır; farklı bir kişinin kullandığı ürün veya program kopyalanmamalıdır. Hazırlığı tamamlayamama, kusma veya verilen talimatı anlayamama durumunda endoskopi birimiyle görüşülür. Yetersiz temizlik bazı alanların görülememesine ve işlemin yeniden planlanmasına yol açabilir. Hazırlık sırasında tuvalete kolay ulaşabilmek ve ulaşım planını önceden yapmak pratik açıdan önemlidir. [2]

Gebelik olasılığı, kullanılan bütün ilaçlar ve önceki işlem sorunları ekibe bildirilir. Kan sulandırıcı veya diyabet ilacı kullanmak işlemin otomatik olarak yapılamayacağı anlamına gelmez; ekip kanama, pıhtılaşma ve açlık risklerini birlikte değerlendirir. İlaç bırakma veya doz değiştirme kararı hasta tarafından verilmez. Sedasyon seçeneği, beklenen rahatsızlık ve refakat gereksinimi önceden açıklanmalıdır. İşlemden sonra kendini uyanık hissetmek, sürüş için güvenli olunduğunu göstermez. Taburculuk talimatında araç kullanma, çalışma ve önemli kararlar konusunda belirtilen sınırlamalara uyulur. Onam görüşmesi sırasında yapılabilecek biyopsi veya polip çıkarma işlemlerinin ayrıca anlaşılmış olması gerekir. [2]

Hazırlık ilacından sonra sık dışkılama beklenir. İşe veya uzun yolculuğa devam etmek yerine, hazırlık süresince tuvalete erişimi sağlayacak bir düzen kurulmalıdır. [2]

RİSKLER, SONUÇLAR VE TAKİP

Şişkinlik ve kısa süreli kramp görülebilir. Daha önemli komplikasyonlar kanama, bağırsak duvarında delinme ve sedasyonla ilişkili kalp ya da solunum sorunlarıdır. Polip çıkarılmış olması risk ve takip planını değiştirebilir. Giderek artan karın ağrısı, ateş, belirgin kanama veya siyah dışkı gelişirse işlem ekibine gecikmeden başvurulmalıdır. Şiddetli kanama, bayılma ya da solunum güçlüğü acil yardım gerektirir. Kanamanın her zaman aynı gün ortaya çıkmayabileceği unutulmamalıdır. [3]

İlk görüntüleme değerlendirmesi taburculukta paylaşılabilir; patoloji sonucu daha sonra gelir. Sonraki kolonoskopinin zamanı yalnız yaşa göre belirlenmez. Temizlik yeterliliği, incelemenin tamamlanması, poliplerin sayısı, büyüklüğü ve doku özellikleri birlikte değerlendirilir. Bu nedenle başka bir hastaya söylenen kontrol süresi uygulanmamalıdır. Yazılı raporun ve varsa patoloji sonucunun ilgili hekimle görüşülmesi gerekir. Sonuç için kimle iletişim kurulacağı ve beklenen süre geçerse hangi birime ulaşılacağı taburculuk öncesinde netleştirilmelidir. Normal sonuç, devam eden veya yeni başlayan yakınmaların değerlendirilmesini gereksiz kılmaz. [3]

Büyük veya karmaşık bir polip için ayrı bir uzman girişimi gerekebilir. İlk incelemede her lezyonun çıkarılmaması, işlemin gereksiz olduğu anlamına gelmez. [3]

AKIL KARTI VE ÖĞRETİCİ TABLO

Akıl kartı: İyi hazırlık, doğru görüntüleme için önemlidir; eksik hazırlık saklanmamalıdır. [2]