KOLOREKTAL KANSER

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Bu bölümün içeriği yazının özetinde sunulmuştur.

UYARILAR VE AYIRICI TANI

Durmayan makattan kanama, çok miktarda kan veya büyük pıhtılar acil değerlendirme gerektirir; Türkiye'de 112 aranabilir. Siyah ya da koyu kırmızı dışkı ve kanlı ishal için gecikmeden sağlık kuruluşuyla görüşülmelidir. Kanamayı önceden bilinen hemoroide bağlayarak yeni yakınmaları göz ardı etmek doğru değildir. İlk görüşmede belirtilerin başlangıcı, dışkılama değişiklikleri, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsü aktarılır. Muayene ve gerektiğinde dışkı testi, sonraki incelemeye yön verir; sevk edilmek kesin kanser tanısı konduğu anlamına gelmez. [1]

RİSK, TANI VE EVRELEME

İleri yaş, yakın akrabada kolorektal kanser, bazı kalıtsal sendromlar ve uzun süreli inflamatuvar bağırsak hastalığı risk değerlendirmesinde önemlidir. Polip öyküsü de kaydedilir. Bu ilişkiler, bir kişide neden kanser geliştiğini tek başına açıklamaz. Kolonoskopiyle şüpheli alan görülebilir ve doku örneği alınabilir. Patoloji, görüntülemeden farklı olarak hücresel tanıyı sağlar. Tanı sonrasında hastalığın bağırsak duvarı, lenf düğümleri ve uzak organlarla ilişkisi değerlendirilir. [2]

Kolon kanseri karaciğere yayılmışsa bu durum primer karaciğer kanseri değil, metastatik kolon kanseridir. Hastalık adı ve tedavi mantığı köken aldığı dokuya göre korunur. Tedavi sonrasında yeniden ortaya çıkan bulgular ayrıca değerlendirilir; nüksün yeri yeni planı etkiler. [2]

TEDAVİ SEÇENEKLERİNİN AYRILMASI

Erken ve uygun seçilmiş kolon lezyonları endoskopik olarak çıkarılabilir; daha geniş hastalıkta bağırsak segmenti ve ilgili lenf düğümleri ameliyatla alınabilir. Bağırsak devamlılığı her durumda hemen sağlanamayabilir; geçici veya kalıcı stoma gereksinimi önceden konuşulur. Cerrahi bazen iyileştirme amacıyla, bazen tıkanma veya kanama gibi sorunları azaltmak için yapılır. Kemoterapi ve diğer sistemik tedavilerin gerekliliği evre, biyolojik özellikler ve genel durumla belirlenir. [3]

Rektum kanserinde anatomik konum nedeniyle ameliyat öncesi radyoterapi ve sistemik tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilir. Seçilmiş hastalarda yoğun izlem yaklaşımları gündeme gelebilir; bu, evde kendi kendine beklemek değildir. Hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi uygunluğu tümörün belirteçlerine bağlı olabilir. Bir kolon tedavi şeması rektum hastalığına kendiliğinden aktarılamaz. [4]

İZLEM VE DESTEK

Kontroller tedavi yanıtını, nüks olasılığını ve tedavinin yaşam üzerindeki etkilerini birlikte değerlendirir. Stoması olan kişi torba kullanımı ve günlük bakım konusunda eğitim istemelidir. İleri yaş veya ek hastalıklar bulunan kişilerde tedavinin yükü ile amacı açıkça tartışılır. Görüşmeye sorularla ve önceki raporlarla gitmek ortak karar vermeyi kolaylaştırır. [2,3]

Rektumda tedavi sonrası yakın izlem önerilmişse, hangi muayene ve görüntülemelerin hangi amaçla yapılacağı açıklanmalıdır. Bu yaklaşım seçilmiş klinik durumlara özgüdür; görünür yakınmaların kaybolması tek başına uygunluk ölçütü değildir. Tedavi sırasında yapılan kontroller, yanıtın yeterliliğini değerlendirmeye ve gerektiğinde planı değiştirmeye yarar. Cerrahi öncesi verilen tedavinin amacıyla ameliyat sonrasında nüks riskini azaltmak için verilen tedavinin amacı farklı olabilir; hastanın hangi aşamada olduğunu bilmesi süreci anlamayı kolaylaştırır. [4]

AKIL KARTI — HASTA İÇİN HATIRLATMA

Kanamayı önemse; ağır kanamada acile başvur. [1] Kolonoskopi ve biyopsinin farklı işlevlerini öğren. Kolon ile rektum yerleşimini raporda doğrula. [2] Cerrahinin amacını ve stoma olasılığını sor. [3] İzlem planını tedavi biterken yazılı olarak iste. [4]