KRİPTOKOKKOZ

HIV, nakil, kortikosteroid ve diğer immün baskılayıcılar; öksürük, kilo kaybı, baş ağrısı ve davranış değişimi sorgulanır. Hastalık maruziyetten yıllar sonra yeniden etkinleşebilir. C. neoformans ve C. gattii bağışıklığı görünürde normal kişilerde de hastalık yapabilir. [2]

Bilinç, kraniyal sinirler, görme, yürüme ve solunum değerlendirilir. Ateşin olmaması hastalığı dışlamaz; HIV-negatif kohortlarda ateşsiz başvuru tanı gecikmesiyle ilişkili bulunmuştur. Bilişsel işlev ve günlük yaşam yetisi izlem için başlangıçta kaydedilir. [7]

Akciğer bulgularında Pneumocystis dâhil fırsatçı nedenler düşünülür. Negatif çoklu BOS PCR paneli kriptokok menenjitini dışlamaz; antijen testi ayrıca yapılır. [4]

TANI VE YAYILIM TARAMASI

Serum ve BOS kriptokok antijeni hızlı tanı sağlar; kültür canlı organizmayı gösterir ve tür ayrımına yardım eder. Çini mürekkebi mikroskopisinin negatif olması tek başına dışlatıcı değildir. [2]

Şüpheli/doğrulanmış hastada akciğer, merkezi sinir sistemi ve diğer organ yayılımı değerlendirilir. BOS açılış basıncı, hücre, glukoz, protein, antijen ve kültür; kan antijeni/kültürü ve uygun beyin-akciğer görüntülemesi istenir. Bilinen yatkınlığı olmayanda HIV ve immün yetmezlik araştırılır. [3]

ORGAN VE KONAĞA GÖRE TEDAVİ

Kaynakların uygun olduğu merkezlerde menenjit, yaygın veya ağır pulmoner hastalıkta liposomal amfoterisin B 3–4 mg/kg/gün ve flusitozin 25 mg/kg, günde 4 kez kullanılır. İndüksiyon en az 2 haftadır; HIV-negatif C. gattii veya kriptokokkomda 4–6 haftaya uzayabilir. Hafif izole pulmoner hastalıkta flukonazol 400–800 mg/gün, genellikle 6–12 ay uygundur. [3]

HIV menenjitinde düşük kaynaklı merkezler için tek 10 mg/kg liposomal amfoterisin B ve 14 gün flusitozin 100 mg/kg/gün ile flukonazol 1.200 mg/gün rejimi desteklenmiştir. Bu, tek dozdan sonra tedavinin bitmesi demek değildir; HIV-negatif hastaya otomatik aktarılmaz. [5]

BOS kültürü 1–2. haftada kontrol edilir. HIV menenjitinde başarılı indüksiyon sonrası flukonazol 800 mg/gün ile kültür negatifliğinden itibaren en az 8 hafta pekiştirme, ardından 200 mg/gün idame kullanılır. Kültür sterilitesi ve ART sonrası pekiştirme dozu azaltılabilir. ART genellikle antifungal başlangıcından 4–6 hafta sonraya ertelenir. İlk trimesterde amfoterisin B tercih edilir. [4]

Rutin deksametazon eklenmez: randomize çalışma daha fazla engellilik ve advers olay göstermiştir. IRIS gibi ayrı endikasyonlar uzman değerlendirmesini gerektirir. [6]

TEDAVİ YANITI VE GÜVENLİK

Böbrek işlevi, potasyum/magnezyum, hemogram ve ilaç etkileşimleri izlenir; flusitozin böbrek işlevine göre ayarlanır. Kalıcı antijen pozitifliği tek başına tedavi başarısızlığı değildir; nükste kültür ve basınç yeniden değerlendirilir. [3]

HIV’de antifungal başlangıcından en az 1 yıl geçmiş, hasta belirtisiz, CD4 en az 100 hücre/mm³ ve HIV RNA baskılıysa kesilebilir; CD4 100 altına düşerse yeniden başlanır. [4]

HIV-negatif merkezi sinir sistemi hastalığında mikrobiyolojik düzelme sonrası da bilişsel ve nörolojik sorunlar sürebilir; rehabilitasyon ve işlevsel izlem önemlidir. [7]

BASINÇ ARTIŞI VE ACİL YAKLAŞIM

Görme bozukluğu, bilinç değişikliği veya artan baş ağrısında acil basınç değerlendirilir. Terapötik lomber ponksiyonla basınç en az yarıya veya 20 cm BOS altına indirilir; süren belirtilerde günlük tekrar gerekebilir. Mannitol, asetazolamid veya rutin steroid bu yaklaşımın yerine geçmez. [4]