KRİPTOSPORİDİYOZ

KRİPTOSPORİDİYOZUN ÖZELLİĞİ

Hastalığın adında geçen “parazit”, gözle görülebilen bir kurt bulunduğu anlamına gelmez. Etken mikroskobiktir ve görünüşü normal olan çevresel materyalle taşınabilir. Yalnız aynı öğünü yiyenleri değil, ortak suyu veya bakım ortamını paylaşanları da sorgulamak yararlıdır. Bu hastalık giyardiyazisle aynı enfeksiyon değildir; benzer yakınmalar etkenin laboratuvarla ayırt edilmesini gerektirebilir. [1]

BELİRTİLER VE BAĞIŞIKLIK DURUMU

Sık ve uzayan sulu ishale karın krampları, bulantı, kusma, ateş veya kilo kaybı eşlik edebilir. Yakınmalar bazen azalıp yeniden artar. Sıvı alamama, belirgin güçsüzlük veya sıvı kaybı düşündüren durumlarda gecikmeden sağlık değerlendirmesi alınmalıdır. Özellikle çocuklar ve bakım gereksinimi olan kişilerde sıvı alımının yeterliliği gözden geçirilmelidir. İshalin uzaması ve beslenmenin bozulması, yalnız rahatsızlık veren bir belirti olmaktan çıkıp genel sağlığı etkileyebilir. [2]

Bağışıklığı baskılanmış kişilerde hastalık kronikleşebilir ve besinlerin sindirilmesi veya emilmesi ciddi biçimde bozulabilir. HIV enfeksiyonu, kanser tedavisi, organ nakli ilaçları veya doğuştan bağışıklık sorunları bu değerlendirmede önemlidir. Bazı kişilerde safra yolları, pankreas veya solunum sistemi de etkilenebilir. Bu nedenle bağışıklık durumu, “herkes birkaç günde düzelir” biçimindeki genellemelerin önüne geçer. Yeni kilo kaybı ve giderek artan halsizlik sağlık ekibine bildirilmelidir. [2]

TANI VE TEST SEÇİMİ

Tanı dışkı örneğinde parazitin araştırılmasıyla konur. Kullanılan yöntemler arasında özel boyamalar, floresan antikor, antijen testleri ve moleküler testler bulunur. Her rutin dışkı incelemesi Cryptosporidium'u otomatik olarak içermez; klinisyen gerekli testi açıkça istemelidir. Çok etkenli moleküler panellerin kapsamı da laboratuvara göre değerlendirilir. Raporda “parazit görülmedi” yazması, hangi yöntemlerin kullanıldığı bilinmeden bütün olasılıkların dışlandığı anlamına gelmez. [3]

Parazit dışkıyla sürekli ve eşit miktarda atılmadığından farklı günlerde örnekler gerekebilir. Hastadan üç günlük örnekleme istenmesi, ilk örneği yanlış verdiği anlamına gelmez. Örneklerin nasıl toplanıp saklanacağı laboratuvar talimatıyla açıklanmalıdır. Rutin tanı ile salgın araştırmasında tür ve alt tip belirlenmesi farklı amaçlardır; ayrıntılı genetik yöntemler olguların ilişkisini incelemek için kullanılabilir. Test sonucu, yakınmalar ve bağışıklık durumu ile birlikte yorumlanır. [3]

TEDAVİ İLKELERİ

İlaç gereksinimi yaşa, bağışıklık durumuna ve klinik gidişe göre belirlenir. Bağışıklığı normal kişiler için kullanılan antiparaziter seçeneğin, bağışıklığı baskılanmış kişilerde aynı derecede etkili olduğu gösterilmiş değildir. Bu nedenle tek bir ilaç adını bütün hastalara çözüm olarak sunmak doğru olmaz. Çocuklarda yetişkin preparatı kendi kendine uyarlanmaz. [4]

Parazit klora dayanıklıdır ve belirtiler bittikten sonra da atılabilir. Bu nedenle ishal düzeldikten sonra iki hafta yüzülmemesi önerilir. Havuzun düzenli klorlanıyor olması bu önlemi gereksiz kılmaz. Bu süre, kişinin kendini iyi hissetmesinden farklı olarak diğer yüzücülerin korunmasını hedefler. [4]

KORUNMA, KLİNİK HIZLI KART VE ÖĞRETİCİ TABLO

Alkol bazlı el antiseptikleri bu parazite karşı etkili değildir; sabun ve suyla yıkama tercih edilir. Güvenliği belirsiz içme suyu veya buz kullanılmamalı, yerel su uyarıları izlenmelidir. Filtrelerin tümü aynı değildir; ürünün bu paraziti uzaklaştırmaya uygunluğu kontrol edilmelidir. Yiyeceklerin yıkandığı suyun güvenliği de önemlidir. İshal bittikten sonra iki hafta cinsel temastan kaçınma önerisi, dışkıyla bulaşın azaltılmasına yöneliktir. [5]