KRONİK PANKREATİT

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Üst karında sürekli veya aralıklı ağrı, yemeklerden sonra kötüleşme, bulantı, yağlı-kötü kokulu dışkılama ve istemsiz zayıflama görülebilir. Çok susama ve sık idrar yapma diyabeti düşündürebilir. Alkol ve sigara önemli risklerdir; ancak her hasta alkol kullanmaz. Kalıtsal nedenler, bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar ve doğumsal sorunlar da değerlendirilir. Çocuklarda nedenler erişkinlerden farklılaşabilir. [1]

Yeni başlayan çok şiddetli karın ağrısı “alışılmış pankreas ağrısı” sayılmamalıdır. Akut alevlenme veya başka bir acil durum olabileceğinden aynı gün, şiddetli tabloda acil değerlendirme gerekir. [1]

TANI: YAPI VE İŞLEVİ BİRLİKTE DEĞERLENDİRMEK

Hekim ağrının örüntüsünü, önceki atakları, aile öyküsünü, ilaçları ve alkol-sigara kullanımını sorgular. Erken dönemde tanı güç olabilir. Benzer yakınmalar peptik ülser veya pankreas kanseri gibi farklı hastalıklarda da görüldüğünden, yalnız eski tanıya dayanılarak yeni belirtiler açıklanmamalıdır. [2]

Kan testleri, dışkıda yağ emilimi incelemeleri ve görüntüleme farklı sorulara cevap verir. Bilgisayarlı tomografi pankreasın yapısını; MRCP pankreas ve safra yollarını değerlendirmeye yardım eder. Endoskopik ultrason, sindirim kanalından yakından görüntü sağlar. Hangi yöntemin seçileceği önceki sonuçlara ve klinik soruya bağlıdır; tüm testlerin herkese birlikte yapılması gerekmez. Bazı merkezlerde pankreas işlev testleri de kullanılabilir. [2]

TEDAVİ İLKELERİ

Ağrı, sindirim yetersizliği ve diyabet birbirinden ayrı fakat bağlantılı hedeflerdir. Sindirimi desteklemek için pankreas enzimleri; gerekli olgularda vitamin desteği verilebilir. Diyabet geliştiğinde beslenme, ilaç ve kan şekeri ölçümlerini içeren ayrı bir plan gerekir. Her hastanın yalnız ağrı kesiciyle izlenmesi yeterli değildir. [3]

Kanal tıkanıklığı veya seçilmiş yapısal sorunlarda endoskopik girişim ya da ameliyat yararlı olabilir. Sinir blokları ve daha kapsamlı cerrahi işlemler belirli hastalarda uzman ekipçe değerlendirilir. İşlemin amacı, beklenen yararı ve devam edecek bakım gereksinimi açıklanmalıdır. Enzim veya vitamin kullanmak altta yatan bütün yapısal sorunları tedavi ettiği anlamına gelmez. [3]

BESLENME VE UZUN DÖNEM İZLEM

Öğün düzeni kişinin toleransına göre ayarlanır; küçük ve sık öğünler yardımcı olabilir. Yeterli sıvı alımı ve kişiye uygun beslenme planı konuşulur. Beslenme güçlüğünü kendi kendine uzun süre aç kalarak çözmeye çalışmak yerine sağlık ekibinden yardım istenmelidir. NIDDK'nin beslenme bilgileri düşük yağlı planları ele alır; bunun günlük uygulaması diyetisyenle kişinin gereksinimlerine uyarlanmalıdır. [4]

Alkol bırakılmalı, sigarayı bırakmak için destek alınmalıdır. Kontrollerde kilo, beslenme durumu, diyabet ve kemik sağlığı izlenir. Pankreas çevresindeki kistler ve kanal tıkanıklıkları gibi komplikasyonlar yeni yakınmaların nedeni olabilir. Hastalığın ruhsal ve sosyal yükü de bakımın parçasıdır; ağrının uykuya, işe ve yeme davranışına etkisi görüşmede açıkça anlatılmalıdır. [1,3]

Örneğin safra taşı araştırması ile pankreas kanalındaki değişiklikleri araştırmak aynı soru değildir. Hekim, istenen görüntülemenin hangi belirsizliği gidereceğini ve sonucunun tedaviyi nasıl etkileyebileceğini açıklamalıdır. [2]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.