KULAĞIN YAPISI, İŞİTME VE DENGE

SESTEN SİNİRSEL BİLGİYE

Ses dalgaları dış kulak yolundan ilerleyip kulak zarını titreştirir. Zarın hareketi orta kulaktaki çekiç, örs ve üzengi kemikçikleriyle aktarılır. Bu küçük kemikler titreşimlerin iç kulağın sıvılı ortamına ulaşmasını sağlar. Koklea, salyangoza benzeyen kıvrımlı işitme yapısıdır. İçindeki sıvının hareketi, baziler zar boyunca ilerleyen bir dalga oluşturur. Böylece havadaki basınç değişikliği, kulağın içinde mekanik hareketlerin birbirini izlediği bir zincire dönüşür. [2]

Baziler zar üzerindeki duyusal tüylü hücrelerin tepesinde stereosilya denilen mikroskobik uzantılar bulunur. Hücre ile uzantısı aynı yapı değildir. Bu uzantıların bükülmesi, iyonların geçebildiği kanalların açılmasını ve elektriksel yanıt oluşmasını sağlar. İşitme siniri sinyalleri beyne taşır. Kokleanın farklı bölgeleri farklı ses perdelerine daha duyarlıdır; bu mekânsal düzen, sesin ince veya kalın olmasına ilişkin bilginin ayrıştırılmasına katkı verir. Beyne ulaşan bilgi, dışarıdaki hava dalgasının kendisi değildir. [2]

Orta kulakla boğazın arka bölümü arasında bağlantı kuran östaki tüpü, kulak zarının iki tarafındaki basıncın dengelenmesine yardım eder. Bu nedenle kulağın hava içeren orta bölümü ile sıvı içeren iç bölümü birbirinden ayırmak gerekir. Kulak zarı, kemikçikler ve koklea bir aktarım hattında buluşsa da aynı ortamda bulunmaz. Bir anatomik şemayı okurken dış, orta ve iç kulak sınırlarını önce belirlemek öğrenmeyi kolaylaştırır. [1]

DENGE ORGANLARININ İŞ BÖLÜMÜ

İç kulaktaki üç yarım daire kanalı başın dönme hareketleriyle ilgili bilgi sağlar. Utrikül ve sakkül adlı iki otolit organı ise doğrusal hareket ve başın yerçekimine göre konumuyla ilişkilidir. Örneğin başı sağa çevirmek ile asansörde yukarı hareket etmek aynı mekanik olay değildir. Denge duyusunun birden çok algılayıcıya dayanması, bu farklı hareketlerin ayrıştırılmasını sağlar. Koklea ve bu denge organları yakın komşudur; kokleanın temel görevi işitmedir. İç kulak şakak kemiği içinde korunur. Duyu hücrelerinin oluşturduğu bilgi, sinir yollarıyla merkezi sinir sistemine iletilir. Burada önemli ayrım, algılayıcının yerleştiği organ ile bilgiyi değerlendiren merkezlerin farklı olmasıdır. Kulak hareketin özelliklerini bildirirken beyin bu bildirimi diğer duyusal girdilerle ilişkilendirir; dengeli davranış böyle bir iletişim ağı gerektirir. [3]

Yarım daire kanallarındaki sıvı hareketi, duyusal hücrelerin ilişkili olduğu jel kıvamındaki kupulayı büker. Otolit organlarında ise jel tabaka içinde küçük kalsiyum karbonat tanecikleri bulunur; bunlara otokoniler denir. Yerçekimi ve hareket, bu düzenekler üzerinden duyusal uzantıları etkiler. Bu küçük yapılar normal denge sisteminin parçalarıdır; yalnız adlarını duymak bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez. Duyusal hücreler mekanik değişikliği sinirsel bilgiye dönüştürür. [4]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

DENGE YALNIZ KULAĞA BAĞLI DEĞİLDİR

Beyin, iç kulaktan gelen bilgiyi görme ve kaslardan, eklemlerden gelen konum bilgisiyle birleştirir. Bu ortak çalışma, hareket sırasında duruşu korumaya ve bakılan nesneyi gözlerle izlemeye katkı sağlar. Dolayısıyla dengeyi tek bir kulak yapısının bağımsız işi olarak görmek eksik olur. Bu metin normal işitme ve denge mekanizmalarını açıklar; baş dönmesinin nedenini belirlemez ve evde uygulanacak bir manevra veya tedavi protokolü sunmaz. [4]