KUMAR OYNAMA BOZUKLUĞU

ZARARIN TÜM BOYUTLARINI DEĞERLENDİR

Kumar türü, zaman/para kaybı, borçlar, saklama davranışı, aile çatışması, şiddet/ihmal, okul/iş kaybı ve barınma sorunları sorulur. Uyku, kaygı, depresyon, madde kullanımı ve intihar düşünceleri değerlendirilir. [3]

Eşlik eden duygudurum ve madde kullanım bozuklukları sık görülür; yalnız parasal tabloya odaklanmak yetersizdir. [4]

MANİ, OYUN OYNAMA VE İLAÇ ETKİSİ

WHO ICD-11 çerçevesinde mani/hipomani sırasında artan kumar için ayrı tanı, örüntü duygudurum dönemleri dışında da ölçütleri karşılıyorsa düşünülür. Para/değerli nesne üzerinden bahis içermeyen dijital oyun bozukluğu farklıdır. OKB kompulsiyonları genellikle istenmeyen kaygı verici obsesyonlara yanıttır. [5]

Pramipeksol gibi dopamin agonistleri veya maddelerle zaman ilişkili başlayan davranış doğrudan etkiye bağlı olabilir; otomatik olarak birincil kumar bozukluğu denmez. [5]

Aripiprazol kullanırken yeni veya artan kumar dürtüsü sorgulanmalıdır. Ürün bilgisi hekimce doz azaltma/kesmeyi değerlendirmeyi önerir; hasta kendi başına tedaviyi değiştirmemelidir. [6]

SON 12 AYDA BELİRTİ ÖRÜNTÜSÜ

APA’nın özetlediği tanısal çerçevede son bir yılda en az dört belirti aranır: artan miktar gereksinimi; azaltınca huzursuzluk; başarısız bırakma girişimleri; zihinsel meşguliyet; sıkıntılıyken oynama; kayıpların peşinden gitme; gizlemek için yalan; önemli ilişki/iş/eğitim kaybı; mali kurtarma için başkalarına dayanma. Klinik sıkıntı ve işlev bağlamı değerlendirilir. [1]

NHS’nin 9 soruluk zarar taramasında her yanıt 0–3 puanlanır; 8 ve üzeri belirgin zarar olasılığını düşündürür, 1–7 puanda da zarar olabilir. Tarama sonucu tek başına tanı değildir. [2]

KUMAR ODAKLI PSİKOTERAPİ

BDT, kazanma olasılığı ve kaybı telafi etme hakkındaki hatalı düşünceleri ele alır; tetikleyicileri ve dürtüleri yönetme, kumar fırsatlarını azaltma ve seans arası beceri uygulamasını içerir. Bireysel veya grup biçimi kullanılabilir. Motivasyonel görüşme kişinin değişim gerekçelerini güçlendirir. [3]

RANZCP/RACP, BDT ve empatik motivasyonel yaklaşımı; uzman, birinci basamak, psikolog, sosyal hizmet ve mali danışmanlık iş birliğini vurgular. Aile ve akran desteği tedavi planına katılabilir. [4]

İnternet öz-yardımı erişim engellerini azaltabilir; kısa bir randomize çalışmada yarar gösterilmiştir. Ancak akut risk veya karmaşık eş hastalıkta kapsamlı klinik değerlendirme yerine geçmez. [7]

NALTREKSON: SEÇİLMİŞ OLGUDA UZMAN KARARI

Psikoterapiye rağmen süren güçlü dürtü veya yineleyen nükste naltrekson uzman tarafından düşünülebilir. [3]

RANZCP/RACP bunu ilk basamak yaklaşım başarısızsa bütüncül plana eklenen bir seçenek olarak ele alır; opioid antagonistlerinin kısa dönem yararına ilişkin kanıt kesinliği düşüktür. [4]

Opioid analjezik kullanımı, opioid bağımlılığı veya akut yoksunluk naltrekson için kontrendikasyonlardır. Yakın opioid kullanımı ciddi tetiklenmiş yoksunluğa yol açabilir; kısa etkili opioidlere bağımlılık sonrası en az 7–10 gün opioidsiz süre, metadon/buprenorfin geçişinde daha uzun risk değerlendirilir. [8]

Karaciğer hasarı riski, eş ilaçlar ve ruhsal durum izlenir; akut hepatit belirti/bulgusunda ilaç kesilerek değerlendirilir. Bu ürün bilgisinin ruhsatlı kullanım alanları kumar bozukluğu değildir; yerel endikasyon dışı kullanım koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. [8]

BAŞARIYI YALNIZ “OYNAMADI” İLE ÖLÇME

Kumar günleri ve kayıplar, dürtü/tetikleyiciler, aile-iş işlevi, borç planı ve birlikteki ruhsal sorunlar gözden geçirilir. BDT’de kazanılan beceriler sürdürülür; maddi ve ailevi sorunlar ayrıca destek gerektirebilir. [3]

Danışmanlıkta iyileşmeyi sürdürme, tetikleyicilerden kaçınma ve aile ilişkilerini onarma hedeflenir. Yakınlar kendi desteklerini alabilir; tüm sorunların kumar durunca hemen bitmesi beklenmez. [1]

İNTİHAR VE GÜVENLİK

İntihar düşüncesi veya konuşması ciddiye alınır. Aktif plan, girişim veya güvenliği sağlayamamada Türkiye’de 112/acil servise başvurulur. [1]

Aile içi şiddet veya çocuk ihmali varsa koruyucu hizmetler ve güvenli başvuru yolu gecikmeden devreye alınır. [3]