LAKTOZ İNTOLERANSI

BELİRTİLER VE MEKANİZMA

Yakınmalar laktoz içeren ürün tüketildikten sonraki saatlerde başlayabilir. Karında gurultu, ağrı, gaz, bulantı veya ishal görülebilir; yoğunluk tüketilen miktara göre değişebilir. Sindirilmeyen laktoz kalın bağırsağa ulaştığında bakteriler tarafından parçalanır; oluşan gaz ve sıvı belirtilere katkıda bulunur. Laktozun emiliminde bozukluk bulunması, her tüketimde mutlaka yakınma olacağı anlamına gelmez. [1]

En sık mekanizma, bebeklikten sonra laktaz üretiminin yaşla azalmasıdır. Nadir doğuştan eksiklikler farklı bir tablodur. Çölyak, Crohn hastalığı veya bağırsak enfeksiyonu gibi ince bağırsak hasarı yapan durumlarda ikincil intolerans gelişebilir. Bu ayrım önemlidir: sonradan başlayan yakınma her zaman kalıcı bir özellik olmayabilir. [1]

TANI VE AYIRICI TANI

Hekim tüketilen ürün, porsiyon, belirtilerin zamanı ve aile/kişisel hastalık öyküsünü inceler. Kontrollü bir süre laktoz azaltılıp yanıt değerlendirilmesi yardımcı olabilir. Ancak düzelme olmuyorsa daha çok gıdayı yasaklamak yerine tanı gözden geçirilir. İrritabl bağırsak sendromu, çölyak, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve bakteriyel aşırı çoğalma benzer yakınmalar yapabilir. [2]

Hidrojen nefes testinde belirli miktarda laktoz içildikten sonra nefes örnekleri alınır; eş zamanlı belirtiler kaydedilir. Testin yalnız bir sayısına değil, emilim bulgusu ile semptom ilişkisine bakılır. Hazırlık ve uygulama kuralları laboratuvara göre anlatılmalıdır; kişinin sıradan bir öğünle kendine test yapması aynı değerlendirme değildir. [2]

Tablo tanı yerine geçmez. Özellikle son satır farklı bir aciliyeti gösterir. [5]

YÖNETİM VE BESLENME

Kişinin toleransına göre laktoz azaltılır; herkes için sıfır laktoz hedeflenmez. Küçük miktarı öğünle almak, yoğurt veya sert peynir gibi daha iyi tolere edilebilen seçenekleri denemek yararlı olabilir. Laktozsuz veya laktozu azaltılmış süt ürünleri beslenme seçeneklerini genişletir. [4]

Süt ürünleri çıkarılıyorsa kalsiyum ve D vitamini alımı değerlendirilmelidir. Zenginleştirilmiş ürünlerin etiketleri kontrol edilir; bütün bitkisel içecekler aynı besin içeriğine sahip kabul edilmez. Besin kaybı önlenmelidir. [4]

Laktaz içeren tablet veya damlalar bazı kişilerde yardımcı olabilir; ürünün nasıl kullanılacağı ve kişiye uygunluğu görüşülür. Bu destekler bağırsak hücrelerinin kalıcı olarak daha fazla enzim üretmesini sağlamaz. İkincil intoleransta altta yatan hasarın tedavisi sonrasında tolerans geri gelebilir; bu nedenle gereksiz kalıcı kısıtlama yapılmamalıdır. [3]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Küçük çocuklarda, gebelikte ve emzirmede enzim ürünleri veya geniş diyet değişiklikleri hekimle değerlendirilir. Prematüre bebekte geçici laktaz yetersizliği görülebilir; erişkinin diyet önerileri bebeğe aynen uygulanmaz. Çocuğun beslenme planı büyüme gereksinimini korumalıdır. [3,4]

İzlemde amaç yalnız şişkinliğin kaybolması değildir: yeterli beslenme, günlük yaşam kolaylığı ve gereksiz yasakların azaltılması da önemlidir. Tolerans değişebileceğinden, belirli ürünleri uzun süre dışlamanın hâlâ gerekli olup olmadığı konuşulabilir. [3,4]

ACİL UYARILAR VE KLİNİK AKIL KARTI

İstemsiz kilo kaybı, dışkıda kan veya kalıcı bağırsak alışkanlığı değişikliği değerlendirilmelidir. Dudak-dil-boğaz şişmesi, solunum güçlüğü, bayılma veya ani belirgin sersemlik varsa 112 aranır: bunlar laktoz intoleransının sıradan belirtileri değil, ciddi alerjik reaksiyon işaretleri olabilir. [5]