LEİSHMANİASİS (ŞARK ÇIBANI VE VİSSERAL LEİSHMANİASİS)

BİR ETKEN GRUBU, FARKLI HASTALIK BİÇİMLERİ

Hastalık, yetersiz beslenme, bağışıklık zayıflığı ve uygun olmayan barınma koşullarıyla daha ağır bir sorun haline gelebilir. Deri lezyonlarının bıraktığı izler, kişinin günlük yaşamını ve sosyal katılımını da etkileyebilir. Enfekte olmak her kişide belirgin hastalık gelişeceği anlamına gelmez. Seyahat veya daha önce yaşanılan bölgenin bilgisi önemlidir; farklı coğrafyalarda farklı parazit türleri ve klinik biçimler bulunur. Kişiyi ya da yaşadığı bölgeyi damgalamadan bu öykünün alınması gerekir. [1]

BELİRTİLER VE BAŞVURU GEREKSİNİMİ

Deri lezyonları tatarcık ısırığından haftalar veya aylar sonra ortaya çıkabilir ve sıklıkla ağrısızdır. Ağrısız olması yaranın önemsiz olduğunu göstermez. Bazı türler, özellikle belirli coğrafi bölgelerde, sonradan mukozal tutulumla ilişkilidir. İyileşmeyen deri yarası; burun, ağız veya boğazda ilerleyen lezyon; uzun süren ateş ve belirgin halsizlik sağlık değerlendirmesi gerektirir. Visseral hastalık tedavisiz kaldığında yaşamı tehdit edebilir; yalnız deriye bakarak iç organ hastalığı dışlanamaz. [2]

Bir deri yarasının görüntüsüne göre şark çıbanı tanısı koymak veya bütün yaralara aynı ilacı uygulamak uygun değildir. Hekime lezyonun ne zaman başladığı, nasıl değiştiği ve hangi bölgelerde bulunulduğu anlatılmalıdır. Visseral hastalıkta genel durum bozukluğu ve kansızlık gibi bulgular ön planda olabilir. Ailenin yalnız görünen yaraya odaklanması, bu genel belirtilerin atlanmasına yol açmamalıdır. Yeni mukozal yakınmalar daha önceki deri lezyonları iyileşmiş olsa bile bildirilmelidir. [2]

TANI İÇİN DOĞRU ÖRNEK

Tanı, uygun doku örneğinde parazitin veya DNA'sının gösterilmesine dayanabilir. Deri biçiminde lezyondan, visseral biçimde uygun görülen dokudan örnek alınır. Mikroskopi, moleküler yöntem ve özel kültür teknikleri kullanılabilir; bazı incelemeler referans laboratuvar gerektirir. Türün belirlenmesi, özellikle aynı bölgede farklı türler varsa prognoz ve tedavi planına katkıda bulunur. Bu nedenle yalnız “parazit görüldü” bilgisi her klinik soruyu yanıtlamaz. [4]

Visseral hastalıkta antikor testleri destekleyici olabilir; ancak test performansı bölgeye ve bağışıklık durumuna göre değişebilir. Özellikle HIV eşenfeksiyonunda duyarlılık azalabilir. Antikor pozitifliği aktif ve sessiz enfeksiyonu her zaman ayıramaz. Örnek alınacak doku, tanısal yarar kadar girişimin riskine göre seçilir; dalak örneklemesinin ciddi kanama riski bulunur. Hasta için güvenli örnekleme kararı deneyimli ekipçe verilmelidir; laboratuvar ve klinik değerlendirme birlikte yürütülür. [4]

TEDAVİ VE ÖZEL GRUPLAR

Tedavi, hastalığın biçimi, parazitin türü, edinildiği bölge ve hastanın özelliklerine göre değişir. Klinik belirti veren visseral ve mukozal hastalık genel olarak tedavi edilir; her deri olgusunda aynı tedavi zorunlu değildir. Bu karar, hastanın evde beklemeyi seçmesi değil, uzman değerlendirmesinin sonucudur. Çocuklar, ileri yaştakiler, gebeler, emzirenler ve bağışıklığı baskılanmış kişiler için ilaç güvenliği ayrıca değerlendirilir. Bir ülkede etkili bulunan tedavi, bütün tür ve bölgelere doğrudan aktarılmaz. [3]

Tedavi planı oluşturulurken kişinin diğer hastalıkları ve kullandığı ilaçlar da gözden geçirilir. Kontroller, yanıtı ve olası yan etkileri izlemek içindir. Yaranın üzerine aşındırıcı veya yakıcı maddeler uygulamak yerine sağlık ekibinin bakım önerileri izlenmelidir; yerel veya sistemik yaklaşım seçimi profesyonel değerlendirme gerektirir. [3]