LENFÖDEM

GENEL BAKIŞ

Lenfödem, lenf sıvısının dokulardan yeterince uzaklaştırılamaması sonucu gelişen kalıcı veya tekrarlayıcı şişliktir. En sık kol veya bacakta görülür, ancak başka bölgeleri de etkileyebilir. Lenf sisteminin gelişimsel sorunlarına bağlı primer biçimler ve cerrahi, radyoterapi, enfeksiyon veya başka hasarlar sonrasında gelişen sekonder biçimler vardır. Her şişlik lenfödem değildir; bu nedenle tanı konmadan yalnız çorap veya masajla tedaviye başlanmamalıdır. [1]

BELİRTİLER VE UYARILAR

Şişlik, ağırlık, gerginlik, hareket kısıtlılığı ve kıyafetlerin dar gelmesi fark edilebilir. Erken dönemde şişlik gün içinde değişebilir; ilerledikçe doku sertleşebilir ve cilt kalınlaşabilir. Cilt enfeksiyonları tekrarlayabilir. Yeni başlayan kızarıklık, sıcaklık, ağrı ve ateş varsa aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir. Belirgin genel durum bozukluğu veya hızlı yayılma acil yardım gerektirebilir. [1]

Lenfödemin uzun süreli olması, her yeni değişikliğin aynı hastalıktan kaynaklandığı anlamına gelmez. Ani tek taraflı artış veya farklı bir ağrı hekim tarafından değerlendirilmelidir. Erken başvuru şişliği yönetmeyi ve günlük hareketi korumayı kolaylaştırabilir. Kişi beden görünümündeki değişim ve giysi seçimi gibi sorunlarını da görüşmede dile getirebilir; bunlar bakımın gerçek bir parçasıdır. [1]

HEKİM TANISI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Öyküde geçirilmiş kanser tedavileri, lenf düğümü işlemleri, enfeksiyonlar ve şişliğin başlangıcı sorgulanır. Muayene ve uzuv ölçümleri başlangıç durumunu belirler. Kanserle ilişkili lenfödemde yeni şişliğin derin ven trombozu, enfeksiyon veya tümörle ilişkili tıkanıklık gibi nedenleri de değerlendirilir. Bilinen lenfödem varlığı bu olasılıkları dışlamaz. [2]

Takip ölçümlerinin aynı yöntemle yapılması önemlidir. Tek bir çevre ölçümü bütün kişiler için kesin tanı sınırı olarak kullanılmaz; kişinin vücut yapısı ve önceki ölçümleri hesaba katılır. Gerektiğinde ultrason veya lenf akımını değerlendiren özel görüntülemeler yapılabilir. Baş ve boyun kanseri tedavisi sonrasında dışarıdan belirgin şişlik olmadan yutma, ses veya solunumla ilgili yakınmalar görülebilir; bunlar ilgili ekibe bildirilmelidir. [2]

TEDAVİ VE GÜNLÜK BAKIM

Tedavinin amacı şişliği azaltmak, hareketi korumak ve enfeksiyonu önlemektir. Uzman eşliğinde planlanan kompresyon, uygun egzersiz, cilt bakımı ve gerektiğinde manuel lenf drenajı birlikte kullanılabilir. Manuel drenaj sıradan sert masaj değildir. Aktif enfeksiyon veya pıhtı şüphesinde kendi kendine masaj yapılmaz. Çorabın veya kolluğun ölçüsü, basıncı ve kullanım süresi uzman tarafından belirlenmelidir. Uyuşma, yeni ağrı veya ciltte bozulma olursa ürünün uygunluğu kontrol edilir. [3]

Cilt her gün nazikçe temizlenip kurulanır, çatlaklar ve yaralar kontrol edilir. Özellikle ayak parmak aralarının kuruluğu önemlidir. Bahçe işi veya kesici alet kullanırken yaralanmadan korunmak, küçük kesiklere dikkat etmek enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur. Hareket tamamen bırakılmaz; kasların çalışmasını sağlayan egzersizler kişinin kapasitesine göre kademeli öğretilir. [3]

Kompresyon giysisinin giyilmesi zor geliyorsa bu durum terapistle konuşulmalıdır. Yardımcı araçlar veya farklı ürünler uyumu artırabilir. Tedavi yalnız ilk şişlik azalana kadar süren bir işlem değildir; bakım ve koruma evde sürdürülen bir düzen gerektirir. Bazı kişilerde cerrahi seçenekler uzman merkezde değerlendirilir, fakat bunlar herkese uygun veya kesin iyileşme sağlayan yöntemler değildir. [3]

TAKİP VE ÖZEL DURUMLAR

Kanser tedavisi sonrasında lenfödem geç dönemde de ortaya çıkabilir. Onkoloji ve rehabilitasyon ekiplerinin iletişimi önemlidir. Kontrollerde yalnız uzuv hacmi değil, omuz veya eklem hareketi, günlük işlerde bağımsızlık ve yaşam kalitesi değerlendirilir. Şişlik artışının zamanını ve uygulanan bakımın etkisini kaydetmek planın uyarlanmasına yardımcı olur. [2]

Özellikle tedavi sonrası yeni şişlik yaşayan kişi, ameliyat ve radyoterapi ayrıntılarını değerlendirme ekibine aktarmalıdır. Önceki ölçümler varsa karşılaştırma yapmak yeni değişimin önemini anlamayı kolaylaştırır. [2]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.