LİTYUM ZEHİRLENMESİ

Son doz ve olası ek alım, normal veya uzatılmış salım formu, kullanım süresi, kusma-ishal, sıvı kaybı ve böbrek hastalığı sorgulanır. Diüretikler, NSAİİ, renin-anjiyotensin sistemi ilaçları ve metronidazol lityum düzeyini artırabilir.

Düzenli tedavi alan hastada ek alım olmaksızın birikim ile mevcut tedaviye ek akut alım ayrılır. Akut-kronik grupta eşlik eden diğer ilaç alımları bilinç değişikliğini etkileyebilir.

Bilinç, konuşma, yürüme ve koordinasyon, tremor, kas tonusu, refleksler ve istemsiz hareketler değerlendirilir. Nistagmus, ataksi ve miyoklonus nörotoksisite açısından önemlidir; başlangıç bulguları sonraki nörolojik değerlendirmeyle karşılaştırılmalıdır.

Havayolu, dolaşım, hidrasyon ve idrar çıkışı izlenir; sıvı-elektrolit bozuklukları değerlendirilir. Ağır tabloda kardiyak monitörizasyon gerekir.

Serotonerjik ilaçlarla birlikte kullanımda serotonin sendromu; antipsikotiklerle birlikte kullanımda ensefalopatik veya nöroleptik malign sendrom benzeri tablolar düşünülür. Ateş, otonom değişiklikler ve nöromüsküler bulgular birlikte yorumlanır.

Akut alımda nörolojik bulgular gecikebilir; kronik ve akut-kronik maruziyette doku birikimi nedeniyle erken belirginleşebilir. Aynı serum sonucu farklı klinik tablolarda aynı ağırlık anlamına gelmez.

Örnek lityum-heparin içeren tüpe alınmamalıdır. Klinikle uyumsuz sonuçta örnekleme koşulları laboratuvarla doğrulanmalıdır.

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

Şüpheli toksisitede lityum düzeyi ile üre-elektrolit incelemeleri acilen istenir; rutin tedavi izlemindeki 12 saatlik çukur düzeyi beklenmez. Normal görünen serum düzeyi toksisiteyi tek başına dışlamaz. Bulgular varsa ilaç durdurulup uzman görüşü alınır.

Seri lityum sonuçları böbrek işlevi ve klinik seyirle yorumlanır. Özellikle akut-kronik alımda ilk düşüş dağılımı yansıtabilir veya düzey daha sonra yükselebilir; tek ölçümden güvenilir eliminasyon tahmini yapılamaz.

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Özgül antidot yoktur. Destek tedavisinde sıvı ve sodyum dengesi, böbrek işlevi ve dolaşım birlikte gözetilir; intravenöz sıvı kişiye göre düzenlenir. Hipernatremi ve idrar kayıpları dikkatle izlenir.

Aktif kömür lityumu bağlamaz. Uzatılmış salımlı alımda bağırsak dekontaminasyonu yalnız uzman değerlendirmesiyle düşünülür; klinik sonuç yararı kesinleşmiş değildir.

Bilinç azalması, nöbet veya yaşamı tehdit eden aritmide serum düzeyinden bağımsız olarak ekstrakorporeal tedavi önerilir. Böbrek işlevi, seri düzeyler ve beklenen eliminasyon süresi diğer karar bileşenleridir. Başlangıçta aralıklı hemodiyaliz tercih edilir; bulunamıyorsa sürekli tedavi alternatiftir. İlk tedaviden sonra iki yöntem de kabul edilebilir.

EXTRIP’in klinik önerileri çok düşük kanıt düzeyindedir. Retrospektif karşılaştırmalar ölçütlerin uygulanışını tartışmaktadır; diyalizin yararsız olduğunu kanıtlamaz ve ağır klinik bulguda tedaviyi geciktirme gerekçesi değildir.

Diyaliz sonrasında yeniden yükselme açısından en az 12 saat seri düzey izlenir. Dağılım kaynaklı yükselme ile devam eden emilim ayırt edilir; özellikle uzatılmış salımlı ürünlerde klinik yeniden kötüleşme olabilir.

Kalıcı ataksi, konuşma, biliş veya hareket sorunları için nörolojik değerlendirme ve gereksinime göre fizik, konuşma ve uğraşı terapisi planlanır. SILENT terimi uzun süren nörotoksisiteyi tanımlar; kanıtlar sınırlıdır ve iyileşme olasılığı kesin bir süreyle kapatılmamalıdır.

ACİL UYARILAR VE SEVK

Belirgin bilinç değişikliği, nöbet, ciddi ritim bozukluğu veya böbrek işlevinde kötüleşme acil toksikoloji-nefroloji ve gerektiğinde yoğun bakım değerlendirmesi gerektirir. İlk serum sonucu klinik ağırlığın yerine geçmez.