LRBA EKSİKLİĞİ
ÖZET
LRBA eksikliği, bağışıklığın hem enfeksiyonlarla savaşmasını hem de kendi dokularına zarar vermeden çalışmasını etkileyebilen kalıtsal bir hastalıktır. LRBA proteini, bağışıklık yanıtını frenleyen CTLA4 proteininin hücre içinde korunmasına yardımcı olur. LRBA yetersizliğinde CTLA4 düzeyi azalabilir. Bu mekanizma, enfeksiyonlara yatkınlıkla otoimmün sorunların neden aynı kişide görülebildiğini açıklamaya katkı sağlar.
Hastalık, LRBA geninin iki kopyasını etkileyen değişikliklerle ilişkilidir. Klinik görünüm yalnız antikor eksikliğinden ibaret değildir: lenf düğümü veya organ büyümesi, kan hücresi azalması, bağırsak sorunları ve tekrarlayan enfeksiyonlar birlikte bulunabilir. Bazı hastalarda immünoglobulin düzeyleri düşük olsa da bu bulgunun herkeste bulunması beklenmez. Normal bir antikor ölçümü, uygun klinik durumda ileri değerlendirmeyi tek başına gereksiz kılmaz.
Başlangıçta CVID, ALPS veya IPEX benzeri bir tablo düşünülebilir. Türkiye’de yürütülen ileriye dönük bir seride bu farklı başlangıç örüntüleri birlikte görülmüş, tanının yıllarca gecikebildiği bildirilmiştir. Bu nedenle kronik ishal, büyüme sorunları ve bağışıklık aracılı kan hücresi azalmasının enfeksiyon öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Genetik ve uygun protein incelemeleri tanısal süreci destekler.
Tedavi kararı kişinin organ tutulumuna ve hastalık yüküne göre verilir. Abatasept, bağışıklık kontrol mekanizmasını hedefleyen seçeneklerden biridir. Ancak 2026 ABACHAI araştırmasında yalnız iki LRBA hastası bulunmuştur; toplam yirmi kişilik karma gruptaki sonuçlar LRBA için büyük ve kesin bir kanıt gibi sunulamaz. Yanıt alınamayan komplikasyonlarda ek veya farklı yaklaşımlar gerekebilir.
Kök hücre nakli seçilmiş hastalarda kalıcı kontrol sağlayabilir, ancak ciddi enfeksiyon ve greftin konağa karşı hastalığı gibi riskler taşır. Yakın dönem yedi kişilik nakil serisinde altı kişi yaşamış; karar, yaşamı tehdit eden kontrolsüz bulgular veya yüksek birikimli hastalık yükü nedeniyle verilmiştir. Bu küçük seri bütün hastaların aynı zamanda nakledilmesi gerektiğini göstermez. İlaç tedavisiyle nakil arasındaki seçim uzman merkezde bireyselleştirilmelidir.
- LRBA
- otoimmünite
- enteropati
- abatasept
- CTLA4
GENEL OKUYUCU
GENEL OKUYUCU İÇİN KALITIM
LRBA eksikliği otozomal resesif bir hastalıktır. Ailede birden çok çocuk etkilenebilir; anne ve babanın klinik olarak sağlıklı olması genetik bir nedeni dışlamaz. Aile değerlendirmesi ve genetik danışmanlık tanı sürecinin parçasıdır.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ENFEKSİYON VE OTOİMMÜNİTE ÖYKÜSÜ
Solunum yolu enfeksiyonları, kronik bağırsak yakınmaları, kan hücresi azalmaları ve organ büyümesi öyküsü birlikte alınır. Klinik sorunlar yalnız tekrarlayan enfeksiyonlarla sınırlı olmayabilir.
FİZİK MUAYENE
BÜYÜME VE ORGAN BULGULARI
Büyüme ve beslenme durumu, lenf düğümleri, karaciğer ve dalak büyüklüğü ile solunum sistemi değerlendirilir. Nakil serisindeki hastalarda bronşektazi ve inflamatuvar bağırsak hastalığı dahil çoklu organ sorunları vardı.
AYIRICI TANI
CVID, ALPS VE IPEX BENZERİ DURUMLAR
Antikor eksikliği, lenfoproliferasyon veya enteropati baskın olabilir. Türkiye serisinde CVID, ALPS ve IPEX benzeri ilk tanımlar görülmüştür. Bu benzerlikler hastalıkların aynı olduğu anlamına gelmez; moleküler neden ayrıştırılır.
TANISAL YAKLAŞIM
GENETİK VE PROTEİN İNCELEMELERİ
Klinik şüphede LRBA geninin iki kopyasındaki değişiklikler araştırılır. Protein ekspresyon incelemesi tanısal değerlendirmeye katkı sağlar; klinik, protein ve genetik sonuçlar birlikte yorumlanır. Normal T hücresi sayısı veya immünoglobulin düzeyi hastalığı tek başına dışlamaz.
TEDAVİ
UZMAN EKİPTE HEDEFE YÖNELİK BAKIM
Antikor yetersizliğinde immünoglobulin yerine koyma, otoimmün sorunlarda uygun immün baskılayıcı tedavi değerlendirilebilir. Seçim klinik gereksinime göre yapılır.
NHS England 2026 politikası, belirli koşullarda iki yaş ve üzerindeki CTLA4 veya LRBA bozukluğunun otoimmün komplikasyonlarında abatasepti finanse edilen seçenek olarak tanımlar. Bu İngiltere kararı Türkiye’de ruhsat, geri ödeme veya erişim bulunduğunu kanıtlamaz.
Abatasept yanıtı organlara göre değişebilir; dirençli sitopeni veya ilerleyen organ sorunlarında ek ya da alternatif tedavi değerlendirilir. Karma ABACHAI grubunda ciddi enfeksiyonlar görüldüğünden enfeksiyon izlemi sürdürülür.
İZLEM VE ÖNERİLER
HASTALIK YÜKÜNÜ BÜTÜN OLARAK İZLEME
IDDA yaklaşımı organ tutulumunu, işlevsel durumu, hastane ve yoğun bakım gereksinimini, destek tedavilerini ve enfeksiyonları birlikte değerlendirir. İzlem yalnız tek bir antikor düzeyinin normale dönmesine indirgenmez; aynı kişinin zaman içindeki hastalık yükü karşılaştırılır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
KONTROLSÜZ ORGAN HASTALIĞI
Yaşamı tehdit eden ve tıbbi tedaviyle kontrol edilemeyen bulgular, acil uzman merkez değerlendirmesi gerektirir. Nakil serisinde ağır bağırsak, akciğer ve kan hücresi sorunları karar sürecini etkilemiştir; kendi kendine immün baskılayıcı değiştirmek uygun değildir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Deleterious Mutations in LRBA Are Associated with a Syndrome of Immune Deficiency and Autoimmunity ↗
American Journal of Human Genetics · Kaynak tarihi: 2012-05-17 çevrimiçi; 2012-06-08 sayı · Erişim: 2026-10-31
- Patients with LRBA deficiency show CTLA4 loss and immune dysregulation responsive to abatacept therapy ↗
Science · Kaynak tarihi: 2015-07-24 · Erişim: 2026-10-31
- The extended phenotype of LPS-responsive beige-like anchor protein (LRBA) deficiency ↗
Journal of Allergy and Clinical Immunology · Kaynak tarihi: 2016-01 sayı · Erişim: 2026-10-31
- Abatacept as a Long-Term Targeted Therapy for LRBA Deficiency ↗
Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice · Kaynak tarihi: 2019-06-22 çevrimiçi · Erişim: 2026-10-31
- Successful Haematopoietic Stem Cell Transplantation for LRBA Deficiency with Fludarabine, Treosulfan, and Thiotepa-Based Conditioning ↗
Journal of Clinical Immunology · Kaynak tarihi: 2024-09-12 çevrimiçi; 2025 cilt · Erişim: 2026-10-31
- ABACHAI phase 2 clinical trial: Safety and efficacy of subcutaneous abatacept in patients with CTLA-4 insufficiency or LRBA deficiency ↗
Journal of Allergy and Clinical Immunology · Kaynak tarihi: 2026-09-19 erken çevrimiçi · Erişim: 2026-10-31
- Abatacept for autoimmune complications of primary immunodeficiencies caused by CTLA-4 or LRBA genetic mutation (aged 2 years and over) ↗
NHS England · Kaynak tarihi: Sayfa güncellemesi 2026-07-30; politika 2026-07-16 · Erişim: 2026-10-31
- Long-term outcome of LRBA deficiency in 76 patients after various treatment modalities as evaluated by the immune deficiency and dysregulation activity (IDDA) score ↗
Journal of Allergy and Clinical Immunology · Kaynak tarihi: 2020 · Erişim: 2026-10-31
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
Klinik sorularla doğrudan ilişkili doğrulanmış çalışmalar seçildi; yirmi yayın kotası doldurulmadı. Okuma kapsamı ve çalışma sınırlılıkları ayrıca belirtildi.
01 · LRBA EKSİKLİĞİNDE UZUN SÜRELİ ABATASEPT YANITI
Abatacept as a Long-Term Targeted Therapy for LRBA Deficiency
Ayca Kiykim ve arkadaşları · Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice · 2019
Çalışma türü: Çok merkezli, ileriye dönük gözlemsel çalışma.
Kapsam: Türkiye’de 22 LRBA hastası; 18 kişi abatasept aldı.
ÖZET
Lenfoproliferasyon ve kronik ishalde belirgin yanıtlar gözlendi; bazı ağır olgular daha dirençliydi.
Özet ve ilgili tam bölümler okundu. Yanıt analizinde kısa tedavi nedeniyle iki kişi dışlandı. Randomize karşılaştırma yoktu; herkesin aynı yanıtı alacağı söylenemez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 31238161 · DOI: 10.1016/j.jaip.2019.06.011
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavinin veya sağlık profesyonelinin bireysel değerlendirmesinin yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.