MELAS SENDROMU

FENOTİP VE KALITIM

Anne tarafında diyabet, işitme kaybı, migren, epilepsi ve kas hastalığı sorgulanır. Heteroplazmi, farklı dokularda farklı mutant mtDNA oranı demektir; aynı ailede ağırlık değişebilir. Kandaki oran tek başına organ prognozunu belirlemez. [1]

MUAYENE VE BAŞLANGIÇ DEĞERLENDİRMESİ

Bilinç, dil, görme alanı, apraksi, motor bulgular ve nöbet işaretleri değerlendirilir. Enfeksiyon, dehidratasyon, açlık, bağırsak dismotilitesi ve ilaç aksaması olası tetikleyicilerdir. [3]

Dakikalar içinde başlayan saf motor defisit damar kaynaklı inme lehinedir. Venöz tromboz, diseksiyon/vaskülopati, komplike migren, enfeksiyon ve diğer metabolik nedenler değerlendirilir. POLG ilişkili ataklar MELAS ile aynı genetik sendrom değildir. [1,2,3]

MELAS TANISI

2026 uzlaşısında inme benzeri atak klinik sendromun temelidir; yalnız laktat yüksekliği veya m.3243A>G sonucu MELAS etiketi için yeterli değildir. [2]

Moleküler testte heteroplazmi nedeniyle kan negatifken başka dokuda varyant saptanabilir; uzman laboratuvar uygun idrar epiteli/kas gibi örnekleri ve test duyarlılığını değerlendirir. Varyant, klinik fenotip ve mitokondriyal bulgular birlikte yorumlanır. [1]

MR’da FLAIR, difüzyon/ADC dahil inceleme ve erken EEG önemlidir. [3]

AKUT ATAKTA ÖNCELİKLER

Yaşamsal işlevler ve nöbet kontrolü önceliklidir. Nöbet klinik olarak şüpheliyse EEG doğrulaması beklenmeden tedavi başlanabilir. Doğrulanmış mitokondriyal inme benzeri atak için antiplatelet veya trombolitik tedavi endike değildir; eşzamanlı gerçek vasküler inme ayrı değerlendirilir. [2,3]

Benzodiazepin ve uygun intravenöz antiseizür ilaçları hastane protokolüyle kullanılır; levetirasetam sık seçenektir. Dirençli status, ağır ensefalopati veya aspirasyon riski yoğun bakım ve sürekli EEG gerektirebilir. [3]

İLAÇ GÜVENLİĞİ

2024 uzlaşısı çoğu antiseizür ilacın yalnız “mitokondriye toksik olabilir” gerekçesiyle gereksiz dışlanmamasını önerir. Valproat POLG hastalığında ve beklenen/bilinen karaciğer hastalığı durumunda kullanılmamalıdır; diğer genotiplerde karar bireyselleştirilir. [4]

Topiramat renal tübüler asidoz riski olanlarda dikkat gerektirir. İlacın yaş, nöbet tipi, organ işlevi, gebelik potansiyeli ve etkileşimleri değerlendirilir; MELAS bütün standart epilepsi tedavilerine genel kontrendikasyon değildir. [4]

ARJİNİN VE DESTEKLERİN KANIT SINIRI

Eski kaynaklar arjinin önermiş olsa da 2026 uzlaşısı akut IV arjinin ve uzun süreli arjinin/sitrülin/taurin yararını kanıtlanmamış kabul eder. Kortikosteroid ancak sınırlı kanıtla seçilmiş akut olguda düşünülebilir. [2]

SİSTEMİK BAKIM

Sıvı, elektrolit, beslenme ve glukoz yönetimi kişiye göre yapılır; kalp, böbrek ve bağırsak işlevleri izlenir. [2]

Diyabet, işitme kaybı, hareket sorunları ve solunum/yutma bozukluklarına özgü tedavi gerekir. Metformin laktik asidozu kötüleştirebileceğinden kaçınma veya dikkatli uzman değerlendirmesi gerekir. Rehabilitasyon ve güvenli bireysel egzersiz işlevi destekleyebilir. [5]

İZLEM VE DANIŞMANLIK

Düzenli nörolojik değerlendirmeye kalp ritmi/yapısı, işitme, görme, böbrek, glukoz/endokrin ve beslenme izlemi eklenir. İşitme 1–2 yılda; HbA1c, tiroid ve uygun endokrin tarama yıllık düşünülebilir. Organ tutulumu daha sık kontrol gerektirir. [5]

Acil bilgi kartında başlangıç organ işlevleri, ilaçlar, alerjiler ve hastalık günü planı bulunmalıdır. Cerrahi/anestezi öncesi solunum ve metabolik risk planlanır; uzun açlıktan kaçınma yaklaşımı uzman ekipçe belirlenir. [3,5]

Gebelik öncesi genetik ve yüksek riskli obstetrik danışmanlık gerekir. m.3243A>G taşıyıcılarında obstetrik risk verileri tüm MELAS genotipleri için aynı oranları kanıtlamaz. [9]

ACİL UYARILAR

Uzamış/tekrarlayan nöbet, belirgin bilinç düşüşü, beslenememe, aritmi/senkop, şiddetli solunum sıkıntısı veya azalan idrar acil değerlendirilmelidir. [3,5]