MENİSKÜS YIRTIĞI

GENEL BAKIŞ

Menisküsler, dizin içinde uyluk ve kaval kemikleri arasında bulunan iki fibro-kıkırdak yapıdır. Yük dağılımına ve eklem kararlılığına katkı sağlarlar. Yırtık, spor sırasında dönme hareketiyle oluşabileceği gibi yaşla değişen dokuda daha küçük bir zorlanmayla da gelişebilir. Her menisküs yırtığı aynı değildir; yerleşimi, biçimi, eşlik eden hasar ve kişinin işlev beklentisi tedaviyi değiştirir. MR raporundaki tek kelime doğrudan ameliyat kararı anlamına gelmez. [1]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Dizde ağrı, eklem çizgisinde hassasiyet, şişlik ve hareket kısıtlılığı görülebilir. Şişlik hemen değil, saatler veya günler sonra belirginleşebilir. Bazı kişiler yaralanmadan sonra yürümeye devam edebilir; bu durum yırtığı dışlamaz. Takılma, boşalma hissi ve çıtırtı olabilir. Dizini tamamen açamama ile hareket ederken gelen ağrısız ses birbirinin eşdeğeri değildir; yakınmanın günlük işlevi nasıl etkilediği sorgulanır. [1,2]

Temaslı sporlar, ani yön değiştirme ve çömelmiş diz üzerinde dönme travmatik yaralanmalara yol açabilir. İleri yaşta dokunun yapısı değiştiğinden küçük hareketler de yakınmayı başlatabilir. Eşlik eden bağ yaralanması veya osteoartrit, değerlendirmeyi yalnız menisküse odaklanmaktan çıkarır. Akut, izole yırtık için hazırlanmış tedavi önerileri bütün dejeneratif ve birleşik yaralanmalara otomatik uygulanmamalıdır. [1,3]

NE ZAMAN ACİL DEĞERLENDİRME GEREKİR?

Travmadan sonra çok şiddetli ağrı, üzerine basamama, dizin açılıp kapanamaması veya sıcak şiş eklem için hızlı değerlendirme gerekir. Ateş ve titreme, basit menisküs hasarı varsayımıyla geçiştirilmemelidir. Belirgin şekil bozukluğu, bacakta veya parmaklarda yeni uyuşma ve duyu kaybı acil başvuru nedenidir. Kilitlenmiş dizi zorlayarak açmaya çalışmak yerine muayene olunmalıdır. [2]

TANI VE AYIRICI TANI

Hekim yaralanma mekanizmasını ve yakınmaların zamanlamasını öğrenir; eklem çizgisi hassasiyetini, hareketi ve özel muayene testlerini değerlendirir. Bulgular birlikte yorumlanır. Röntgen menisküsü göstermez, ancak kemik hasarı veya kireçlenmeyi değerlendirmeye yardım eder. Akut menisküs yırtığında gereken ileri görüntüleme için MR tercih edilir; bağlar ve diğer yumuşak dokular da incelenebilir. [1,3]

TEDAVİ SEÇENEKLERİ

İlk günlerde ağrıyı artıran etkinliğe ara vermek, dizi korumak ve havlu üzerinden soğuk uygulama yararlı olabilir. Uygun destek ve yükseltme şişliği azaltmaya yardım eder. Uzun süre tamamen hareketsiz kalmak yerine, ilk dönemden sonra tolere edilen nazik hareketlere geçilir. Ağrı kesici gereksinimi kişisel riskler ve diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilir. [2]

Birçok hasta başlangıçta egzersiz ve rehabilitasyonla izlenebilir. Buna karşılık hareketi engelleyen yer değiştirmiş akut yırtıkta erken cerrahi değerlendirme gerekebilir. Cerrahi seçildiğinde mümkün olduğunca işlevsel menisküs dokusunu korumak önemlidir. İyileşme potansiyeli bulunan bazı akut yırtıklarda onarım, dokunun çıkarılmasına göre tercih edilebilir; her yırtık dikilmeye uygun değildir. Karar, görüntü ile klinik bulgular birlikte değerlendirilerek verilir. [3]

İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

Onarım ile kısmi menisküs çıkarılması sonrasında yük verme ve hareket kuralları aynı olmayabilir. Hastaya başka birinin ameliyat programını uygulamak uygun değildir. Rehabilitasyon; şişlik, hareket açıklığı, kas gücü ve günlük işlevi takip eder. Sporcu için yalnız ağrısız yürüyebilmek, dönüş gereksiniminin tamamını karşılamaz. Yaşlı hastada ise eşlik eden eklem hastalığının katkısını açıklamak gerçekçi beklenti oluşturur. [1,3]

Rehabilitasyon görüşmesinde evdeki hareketlerin nasıl uygulanacağı ve hangi yakınmada yeniden başvurulacağı açıklaştırılmalıdır. Hasta ağrı, şişlik ve hareket kapasitesindeki değişimi takip edebilir. Belirtilerin düzelmemesi veya günlük işlevin kötüleşmesi, önceki yaklaşımı değerlendirme fırsatıdır; yalnız daha uzun beklemek her hasta için uygun çözüm değildir. [2]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.