MPOX

MPOX VE BULAŞIN ANLAŞILMASI

Bulaş yakın temasla, özellikle deri ve mukozaların temasıyla gerçekleşebilir. Cinsel temas önemli bir yol olsa da tek yol değildir; ev içi yakın temas ve bulaşmış eşyalar da önem taşır. Risk, kişinin kimliğine değil maruziyetine göre değerlendirilmelidir. Bütün lezyonlar iyileşip yeni deri oluşana kadar bulaştırıcılık sürebilir. Yalnız ateşin düşmesi, yakın temasın güvenli olduğu anlamına gelmez. [1]

ŞÜPHEDE NE YAPILMALI?

Yeni kabarcık veya ülserlerle birlikte yakın temas ya da seyahat öyküsü varsa sağlık kuruluşuyla görüşülmelidir. Kuruluşa gitmeden önce şüphe bildirilmesi, uygun değerlendirme alanının hazırlanmasını sağlar. Bu sırada yakın fiziksel ve cinsel temastan kaçınılmalı; havlu ve yatak takımları paylaşılmamalıdır. Evde kalma ve izolasyon süreci, sağlık ekibinin yönlendirmesiyle uygulanır. Kişinin belirtilerini ve yakın temas öyküsünü açıkça paylaşması hem kendi bakımına hem temaslıların korunmasına yardımcı olur. [2]

Döküntü başka hastalıklarla karışabilir; çevrim içi bir fotoğrafa benzetmek kesin tanı sağlamaz. Genital veya anal lezyonların bulunması, kişinin diğer yakınmalarını söylemekten çekinmesine yol açmamalıdır. Görüşmede ağrı, dışkılama veya idrar yapma güçlüğü ve yeni partner ya da temas bilgileri mahremiyet gözetilerek ele alınır. El temizliği ve paylaşılmayan kişisel eşyalar, temas önlemlerini tamamlar; belirtiler varken yalnız yüzeyi temizlemek yakın temas riskini ortadan kaldırmaz. [2]

TANI VE PROFESYONEL YAKLAŞIM

Klinisyen yaygın veya sınırlı döküntüyü, seyahat ve temas öyküsüyle birlikte değerlendirir. Test için ulaşılabilir lezyonlardan uygun örnek alınır; ağız veya diğer mukozal lezyonlar da değerlendirilebilir. Eşzamanlı başka enfeksiyonlar bulunabileceğinden gerektiğinde HIV ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar araştırılır. Bu testlerin önerilmesi bir kimlik hakkında varsayım değildir; benzer bulguların ayırıcı tanısının ve kişinin bakımının parçasıdır. Örnek alma ve enfeksiyon kontrolü eğitimli sağlık çalışanlarınca yürütülür. [3]

Erken destekleyici bakım ve ağrı kontrolü önemlidir. Gözle az sayıda lezyon görülmesi, ağız veya rektum içindeki ağrının hafif olduğunu göstermez. Ağrının yeme, içme, idrar yapma ve dışkılama üzerindeki etkisi ayrıca sorulmalıdır. Temas sonrası veya öncesi aşılama uygunluğu, maruziyet türü ve yerel sağlık uygulamalarına göre değerlendirilir. Aşı, mevcut lezyonları tedavi eden bir ilaç olarak görülmemelidir; temas sonrası değerlendirme zamanında yapılmalıdır. [3]

Test için lezyon örneği alınması, benzer görünen başka hastalıkları ayırmada önemlidir. Klinik görünüm tek başına kesin tanı sayılmamalıdır. [3]

AĞIR HASTALIK VE ÖZEL GRUPLAR

Gözde ağrı veya görme değişikliği, bilinç değişikliği, solunum sıkıntısı ya da hızla kötüleşme acil değerlendirme gerektirir. Ağır bağışıklık baskılanması, özellikle ileri HIV enfeksiyonu, virüsün kontrolsüz yayılması riskini artırabilir. Bazı deri hastalıkları da değerlendirmede önemlidir. Çoğu hafif olgu destekleyici bakımla iyileşebilse de ağır veya riskli hastalarda uzman ekip ek tedavi seçeneklerini değerlendirir. Bir antiviral ilacın herkese gerekli ya da kesin etkili olduğu söylenemez. [4]

Tedavi seçimi kişiye özeldir; başka bir kişinin ilacı kullanılmamalıdır. Ağız, genital veya rektal lezyonların oluşturduğu sorunlar ve ikincil enfeksiyonlar ayrı ayrı yönetilir. Ağrı kontrol altına alınamıyorsa veya günlük işlevler ciddi etkileniyorsa yeniden değerlendirme gerekir. [4]