MÜSKÜLER DİSTROFİLER

BELİRTİLER VE TEMEL FARKLILIKLAR

Duchenne ve Becker tipleri, kas hücrelerinin yapısal dayanıklılığına katkı veren distrofin proteiniyle ilişkilidir. Duchenne çoğunlukla erken çocuklukta başlar; koşma, merdiven çıkma ve yerden kalkma güçleşebilir. Becker genellikle daha geç ve daha değişken seyreder. Bu iki tip aynı genle ilişkili olsa da bir kişinin ilerleme hızını yalnız tanı adından hesaplamak mümkün değildir. [2]

Distrofinle ilişkili hastalıklarda baldırlar büyük görünebilir; bu görünüm güçlü kas anlamına gelmez. Omuz ve kalça çevresi güçsüzlüğü belirginleşebilir. Kalp kası etkilenmesi, hareket yakınmalarından bağımsız önem taşır. X kromozomuna bağlı kalıtım nedeniyle erkekler daha sık etkilenir; ancak değişikliği taşıyan kadınlarda da kas veya kalp bulguları olabileceğinden gerekli değerlendirme ihmal edilmemelidir. [2]

Miyotonik distrofide kası kasılma sonrasında gevşetmek güç olabilir; örneğin sıkılmış eli açmak gecikebilir. Kas güçsüzlüğünün yanında katarakt, kalbin elektriksel iletim sorunları ve metabolik sorunlar görülebilir. Tip 1 ve tip 2 farklı gen değişiklikleriyle ilişkilidir. Hastalık yalnız kas gücü ölçülerek izlenemez; farklı organlardaki belirtilerin birbiriyle ilişkisi dikkate alınmalıdır. [3]

TANI, NEDENLER VE AYIRICI TANI

Kas güçsüzlüğü her zaman distrofi değildir. Uzman değerlendirmesi klinik örüntüyü, aile öyküsünü ve kan incelemelerini genetik testlerle birleştirir. Gerektiğinde EMG, kas görüntülemesi veya biyopsi yapılabilir; herkesin bütün işlemlere ihtiyacı yoktur. Ailede benzer hastalık bulunmaması genetik nedeni dışlamaz, çünkü yeni gen değişiklikleri de görülebilir. Tanı açıklığa kavuşmadan bütün güçsüzlükleri aynı hastalık olarak adlandırmamak gerekir. [1]

Duchenne veya Becker şüphesinde DMD geninin incelenmesi alt tip ve bazı hedefe yönelik tedavilerin uygunluğu açısından önemlidir. Genetik danışmanlık, saptanan değişikliğin aile bireyleri açısından anlamını açıklar. Negatif veya belirsiz bir test sonucu klinik bulgularla birlikte yorumlanır. Taşıyıcılık ve hastalık kavramları eş anlamlı değildir; kişiye özgü kalp değerlendirmesi gereksinimi ayrıca konuşulur. [2]

YÖNETİM VE GÜNCEL İLAÇ GÜVENLİĞİ

Tedavi alt tipe göre değişir. Fizyoterapi, günlük yaşam düzenlemeleri, gerektiğinde solunum desteği ve kalp tedavisi ortak bakımın önemli parçalarıdır. Duchenne'de kortikosteroidler ve uygun hastalarda hastalığa yönelik başka ilaçlar düşünülebilir. Eklem kısıtlılığı ve omurga sorunları da izlenir. Hastaya verilen egzersiz ve cihaz önerileri mevcut güce ve yorgunluğa göre kişiselleştirilmelidir. [1]

Gen tedavisi hakkında eski duyurular güncel uygunluk kararının yerini tutmaz. ELEVIDYS için ABD ürün bilgisi, ciddi ve ölümcül olabilen karaciğer hasarı uyarısını içerir. Güncel endikasyon, doğrulanmış DMD gen değişikliği olan dört yaş ve üzerindeki yürüyebilen Duchenne hastalarıyla sınırlıdır. Yürüyemeyen hastaları da kapsayan eski ruhsat bilgisi artık güncel değildir. Bu ABD bilgisi Türkiye ruhsatı anlamına gelmez. [4]

Bu ürünün uygulanması öncesinde karaciğer ve diğer güvenlik incelemeleri, bağışıklık yanıtını yönetme planı ve tedavi sonrası yakın takip gerekir. Belirli genetik değişiklikler ve bazı eşlik eden durumlar uygunluğu etkiler. Sarılık, koyu idrar, belirgin kusma veya olağandışı halsizlikte tedavi ekibiyle acilen iletişim kurulmalıdır. “Tek uygulama” ifadesi güvenlik izleminin tek gün sürdüğü anlamına gelmez. [4]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Miyotonik distrofide kalp iletim bozukluğu belirgin kas yakınması olmadan da önem taşıyabilir. Yeni çarpıntı veya bayılma olağan yorgunluk kabul edilmez. Konjenital miyotonik distrofi bebekte solunum, beslenme ve gelişim sorunlarıyla ortaya çıkabilir. Gebelik planlayan aileye genetik danışmanlık sunulur; bir ailedeki belirtilerin hafif olması bütün çocuklarda aynı ağırlığın görüleceğini garanti etmez. [3]

İzlemde hastalığın genetik adı kadar kişinin günlük işlevleri de kaydedilir. Miyotonik tiplerde el becerileri, yutma, görme ve gündüz uykululuğu gibi yakınmalar yaşamı etkileyebilir. Hastalık belirtilerinin çok farklı organlarda ortaya çıkması ayrı uzmanların koordinasyonunu gerektirir. Tedavi görüşmelerinde iş veya okulda yaşanan zorlukların anlatılması, yalnız muayenede görünmeyen ihtiyaçları ortaya çıkarır. [3]

ACİL UYARILAR

Yeni ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya bilinç değişikliği acil değerlendirme gerektirir; ağır belirtilerde 112 aranır. Kalp etkilenmesi özellikle distrofinle ilişkili hastalıklarda önemli olduğundan bu belirtiler kas hastalığının beklenen parçası olarak geçiştirilmemelidir. [2]