MUTLAK VE GÖRELİ RİSKİN YORUMLANMASI

Mutlak risk, tanımlı bir toplulukta belirli bir olayın belirli bir zaman içinde ortaya çıkma olasılığıdır. Tek bir gruptaki olay sıklığını anlatır; başka bir grupla karşılaştırma gerektirmez. Bu nedenle bir risk sayısını okurken hangi kişilerin, hangi olayın ve hangi sürenin söz konusu olduğunu bilmek gerekir. Süre değiştiğinde aynı sayı artık aynı bilgiyi vermeyebilir.

Göreli risk veya risk oranı, bir gruptaki riski karşılaştırma grubundaki riskle oranlar. Değerin bir olması gruplardaki risklerin eşit olduğunu, birden küçük olması paydaki grubun riskinin daha düşük olduğunu gösterir. Birden büyük değer ters yönde farkı belirtir. Ancak bu oran, tek başına iki gruptaki olayların ne kadar sık olduğunu söylemez; mutlak risk bilgisi ayrıca gereklidir.

Kurmaca bir hesapta, aynı süre içinde karşılaştırma grubunda olay riski yüzde 10, müdahale grubunda yüzde 8 olsun. Risk oranı 8/10, yani 0,8’dir. Göreli risk azalması yüzde 20 iken mutlak risk azalması 2 yüzde puanıdır. Aynı hesap ilişkileri farklı başlangıç risklerinde farklı mutlak farklar verebilir. Bunlar gerçek bir tedavinin verileri değil, oran ile çıkarma işleminin farklı sorulara yanıt verdiğini gösteren öğretici sayılardır.

Risk iletişiminde sayılar anlaşılır bir bağlama yerleştirilmelidir. NICE, yarar ve zararların anlatımında mutlak risk kullanılmasını, karşılaştırmaların aynı paydayla ve belirli bir süreyle sunulmasını önerir. Yalnız “risk iki katına çıktı” demek, başlangıçtaki olay sayısını gizler. Hem olayın gerçekleştiği hem gerçekleşmediği durumları göstermek ve sayıları uygun görsellerle desteklemek, seçeneklerin daha dengeli değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Sunum biçiminin kararları etkileyebildiği deneysel olarak gösterilmiştir. Carling ve arkadaşlarının internet üzerinden yürüttüğü araştırmayı 2978 gönüllü tamamlamıştır. Statin yararının göreli risk azalmasıyla anlatılması, mutlak ölçülerle anlatılmasına kıyasla ilacı seçme olasılığını artırmıştır. Bununla birlikte çalışma gerçek reçete kullanımını veya kalp hastalığı sonuçlarını değil, sunulan bilgiler karşısındaki tercihleri değerlendirmiştir. Araştırma sonucu, bir risk biçimini tedavi yararıyla karıştırmamak gerektiğini hatırlatır.