NAZAL SEPTUM PERFORASYONU

Önceki septum ameliyatı, koter, travma, burunla oynama, intranazal madde/ilaç kullanımı ve mesleki kimyasal maruziyet sorgulanır. Otoimmün ve granülomatöz hastalıklar ile enfeksiyon ve tümörler de neden olabilir. İlaç listesi ve uygulama alışkanlıkları yargılayıcı olmayan biçimde değerlendirilir.

Kabuklanma, kanama, tıkanıklık ve ıslığın günlük yaşama etkisi; sigara, genel sağlık, önceki girişimler ve cerrahi beklentiler kaydedilir. Açıklığın büyüklüğü kadar sağlıklı çevre dokusu ve hastanın tedavi tercihi de önemlidir.

Ön rinoskopi ve gerektiğinde endoskopiyle açıklığın boyutu, yerleşimi, kenarları ve mukoza durumu belgelenir. Kabuk, ülser, kanama odağı ve burun desteği değerlendirilir. Dış görünüm ile iç açıklık birlikte kaydedilerek sonraki kontrollerle karşılaştırılır.

Yalnız düzgün kenarlı veya önde yerleşmiş olması nedenin zararsız olduğunu kanıtlamaz. 74 kişilik eski tanısal seride lezyonun görünümü ve yerleşimi klinik tanıyı öngörmedi; bu gözlem muayenenin öykü ve hedefli incelemeyle tamamlanmasını destekler.

İyatrojenik hasar; kokain ilişkili orta hat yıkımı; granülomatoz polianjiit, sarkoidoz ve relapsing polikondrit; enfeksiyon ve malignite ayırt edilir. Mukoza biyopsisindeki özgül olmayan inflamasyon tek başına bu olasılıkların tümünü dışlamaz. Klinik-patolojik ilişkilendirme esastır.

BSR önerileri, şüpheli vaskülitte kokain öyküsü ve uygun toksikoloji değerlendirmesini vurgular. Sinonazal GPA ANCA-negatif olabilir; negatif kan testiyle güçlü klinik şüphe kapatılmaz. Madde kullanımı ile primer vaskülit birlikte de bulunabilir.

Açıklık muayenede tanınır; asıl soru nedenin ve tedavi gereksiniminin belirlenmesidir. Hedefsiz geniş test yerine öykü, sistemik bulgular ve şüpheli mukozaya göre inceleme planlanır. Eski seride biyopsilerin yüzde 55’i özgül değildi; malignite veya inflamatuvar hastalık şüphesinde biyopsinin rolü sürer.

BSR’ye göre seçilmiş şüpheli/persistan sinonazal vaskülitte kültür, ANCA, toksikoloji ve biyopsi değerlendirilir. Biyopsi malignite veya invaziv mantar enfeksiyonunu dışlamaya yardım edebilir; negatif/özgül olmayan sonuç klinik olasılıkla birlikte yorumlanır.

İlk basamak yakınmaya ve nedene yöneliktir: tuzlu suyla kabuk temizliği, uygun burun nemlendiricisi ve travmanın azaltılması. Semptomlar sürerse septal düğme veya rekonstrüksiyon uzmanla konuşulur; düğme gerçek kapanma sağlamaz.

Cerrahi flep, greft veya bunların birleşimini içerebilir. Büyük açıklıklarda doku miktarı, gerilim ve kanlanma sınırlılıkları başarıyı etkiler. Teknik seçimi hastaya özgüdür; çalışmalardaki yüksek kapanma oranları herkes için garanti değildir.

Aktif GPA’da kozmetik/rekonstrüktif kapatma yerine önce hastalık kontrolü gerekir. BSR, rekonstrüksiyon için en az 12 aylık remisyon önerir; KBB ve vaskülit ekibi birlikte karar verir. Kokain ilişkili hastalıkta bırakma ve profesyonel destek tedavinin merkezindedir.

Ameliyat sonrası kanama, enfeksiyon veya yeniden açılma olabilir. Sigara ve diyabet iyileşmeyi etkileyebilir. Cerrahın önerdiği yıkama ve bakım uygulanır; erken dönemde kuvvetli sümkürme, ağır efor ve burun travmasından kaçınma süresi kişisel plana göre belirlenir.

İzlemde anatomik kapanma ile hastanın kabuklanma, kanama ve hava akımı yakınmaları ayrı değerlendirilir. 2025 küçük seride cerrahi grupta 13 hastanın 11’inde tam kapanma; düğme grubunda dokuz hastanın yedisinde semptom azalması vardı. Bunlar rastgele karşılaştırılmış eşdeğer gruplar değildir.

Büyük açıklıkları değerlendiren derlemede 408 hasta analiz edildi ve toplam kapanma yüzde 84,4 bulundu. Çoğunlukla retrospektif seriler ve değişken takip nedeniyle geç tekrar açılma, yöntem üstünlüğü ve bireysel başarı ihtimali kesinleştirilemez.

SEVK

Çoğu perforasyon rutin KBB değerlendirmesine uygundur; burun sırtında çökme ve şüpheli mukoza daha hızlı sevk gerektirir. Tek başına deliği kapatma talebi, altta yatan hastalığı araştırmanın yerine geçmez.

Yinelenen kanama, kansızlık belirtileri veya antikoagülan kullanımı varsa hekimle görüşülür. Kan sulandırıcıyı kendi başına bırakmak yerine kanama ve tromboz riskinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.