NOMA
ÖZET
Noma, ağız ve yüz dokularını hızla yıkan ağır bir gangrenöz hastalıktır. Özellikle yoksulluk, yetersiz beslenme ve kötü ağız sağlığı koşullarındaki küçük çocukları etkiler. Erken tanı ve bakım hastalık kontrolünün temelidir.
Diş eti lezyonu hızla nekroz ve yüz dokusu kaybına ilerleyebilir. Hastalık tek bir bakteriye bağlanamaz; fırsatçı ve polimikrobiyal süreç olarak değerlendirilir. Tanı kliniktir; doğrulayıcı bir yatak başı testi yoktur.
Kötü koku, hızla artan ödem, siyah nekrotik alan ve ağız içi dokuların yıkımı önemli bulgulardır. Ayırıcı tanıda travma, yanıklar, bazı kronik enfeksiyonlar ve ağız kanseri dikkate alınır. Akut bakım; antibiyotik, beslenme desteği, ağız hijyeni ve yara bakımını birlikte içerir. Sağ kalanlarda çene açılmasının kısıtlanması beslenme, çiğneme ve konuşmayı etkileyebilir. Rekonstrüksiyon ve fizyoterapi işlev kaybını azaltmayı amaçlar; hasta ve aileye psikososyal destek de gereklidir. Nadir erişkin olguları ağır bağışıklık yetmezliği bağlamında görülebilir. Gecikmiş tanı ve yetersiz takip, kalıcı fiziksel ve ruhsal sonuçların değerlendirilmesini ve uygun destek planlanmasını güçleştirir.
Tedaviye erişim yalnız cerrahi hizmet sağlamakla sınırlı değildir. Güncel WHO kontrol yaklaşımı erken olgu bulma, olgu yönetimi, temiz su ve sanitasyon, beslenme desteği, ağız bakımı ve toplum farkındalığını birlikte ele alır. Engellilik, damgalanma ve ayrımcılık bakımın sosyal boyutunu oluşturur. Hastaların sağlık sistemine ulaşmasını ve izlenmesini kolaylaştıran ulusal programlar, tek tek klinik girişimleri tamamlar. Bildirim ve sürveyans eksiklikleri hastalık yükünün değerlendirilmesini güçleştirir; görülen olguların sayısı toplumdaki bütün hastaları temsil etmeyebilir.
Sokoto’daki 49 hastalık ileriye dönük rekonstrüksiyon çalışmasında hasta bildirimli sonuçlar ve klinik skorlar ameliyat sonrasında iyileşmiş, ancak 12 komplikasyon bildirilmiştir. Klinik sınıflamanın gözlemciler arası uyumu düşüktür. Kontrol grubu bulunmayan bu çalışma, cerrahinin risksiz olduğunu veya akut noma tedavisinin yerine geçtiğini göstermez. İşlev ve yaşam kalitesi sonuçları, komplikasyonlarla birlikte değerlendirilmelidir.
- noma
- yüz gangreni
- rehabilitasyon
- beslenme desteği
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Noma, ağız ve yüz dokularını hızla tahrip edebilen ağır hastalıktır. En çok yetersiz beslenen küçük çocuklarda görülür; bağışıklığı baskılanmış erişkinlerde de olabilir. Tek bir bakteriyle açıklanamaz ve kişiden kişiye doğrudan bulaş gösterilmemiştir.
Yoksulluk, beslenme ve sağlık hizmetine erişimle ilişkilidir. Aileyi suçlamak veya hastayı dışlamak yerine erken bakım ve destek sağlanmalıdır.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Başlangıçta diş etinde kanama, hassasiyet ve şişlik olabilir. Ağrılı ülser, çok kötü ağız kokusu, salya, yüz şişmesi, ateş ve yemek yiyememe gelişebilir; beklemek doku kaybına yol açabilir.
İleri hastalık yüz dokusunda kararma ve kayba, sonrasında ağız açmada kısıtlılık ve konuşma/beslenme güçlüğüne neden olabilir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Özellikle beslenme sorunu olan çocukta hızla ilerleyen diş eti ülseri veya yüz şişmesi varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun; yüzde delik oluşmasını beklemeyin.
Nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, bayılma veya soğuk/benekli deriyle ağırlaşmada 112/acil yardım isteyin.
Çocuğun ağrı nedeniyle yiyememesi ve ateşle yüz şişmesi acil değerlendirme gerektirir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Yetersiz beslenme, yakın dönem enfeksiyonlar, bağışıklık baskılanması, ağız sağlığı ve bakıma erişim sorgulanır. Hastalık yalnız belirli bir ülke veya etnik gruba özgü kabul edilmez.
Başlangıç, ilerleme hızı, kanama ve beslenme güçlüğü kaydedilir; basit diş eti yakınması sonrası kötüleşme özellikle önemlidir.
FİZİK MUAYENE
Ağız ve diş etinde ülser/nekroz, yüz ödemi, doku kaybı ve ağız açma kapasitesi değerlendirilir. Basit gingivit uyarı evresidir; nekrotizan gingivit ve ödem ilerleme bulgularıdır.
Acil değerlendirmede solunum, dolaşım ve bilinç izlenir; ağır sistemik bulgular ertelenmez.
AYIRICI TANI
Travma, yanık/kimyasal hasar ve oral malignite benzer yüz lezyonları yapabilir. Endemik bağlamda diğer kronik enfeksiyonlar da değerlendirilir; hızlı gelişen gingival başlangıç tanıya yardımcıdır.
Basit gingivit ile aktif doku yıkımı aynı evre değildir. Sekel deformitesi aktif enfeksiyonun sürdüğünü tek başına göstermez.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Tanı öykü ve klinik bulgulara dayanır; hızlı ilerleme, fetid koku ve ağız-yüz dokusu kaybı birlikte değerlendirilir. Benzer hastalıkların ayrımı uzman incelemesi gerektirir.
WHO klinik evrelemeyi kullanır; doğrulanmış bir hasta başı tanı testi yoktur.
Aktif hastalık ile sekel başvuruları kayıtlarda ayrılmalıdır; aksi halde epidemiyolojik yorum yanıltıcı olur.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Erken tedavide antibiyotik, ağız hijyeni/yara bakımı ve beslenme desteği birlikte yürütülür. İleri hastalık uzman cerrahi bakım gerektirebilir.
Antibiyotik seçimi yaş, ağırlık, klinik evre ve yerel koşullara göre sağlık ekibince yapılır; evde kimyasal yakma veya kontrolsüz yara müdahalesi önerilmez.
Kalıcı kayıplar için rekonstrüksiyon ve trismus tedavisi seçilmiş hastalarda işlevi iyileştirebilir; akut enfeksiyon bakımıyla aynı işlem değildir.
İZLEM VE ÖNERİLER
Beslenme, ağız sağlığı, tedaviye erişim ve sosyal dışlanma riski takip edilir. Bakım yalnız yaranın kapanmasıyla tamamlanmış sayılmaz.
Cerrahi sonrası ağız açma, konuşma/beslenme ve hastanın bildirdiği işlev izlenir; sonuç ölçümlerinin sınırlılıkları vardır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Hızlı yüz şişmesi, ateş ve beslenememe acil çocuk/çene-yüz ekibi değerlendirmesi gerektirir.
Solunum veya bilinç bozulmasında acil sevk.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Noma ↗
World Health Organization · Kaynak tarihi: 2023-12-15 · Erişim: 2026-10-27
- Ending the neglect to attain the sustainable development goals: noma control: technical brief ↗
World Health Organization · Kaynak tarihi: 2026-07-08 · Erişim: 2026-10-27
- MSF Paediatric Care 2024, Chapter14.3 Noma ↗
Médecins Sans Frontières · Erişim: 2026-10-27
2024 pediatrik bakım kılavuzu.
- Noma — ORPHA2700 ↗
Orphanet · Erişim: 2026-10-27
Orphanet uzman güncellemesi Nisan 2025; kesin gün belirtilmemiştir.
- Estimated incidence and clinical presentation of Noma in Northern Nigeria (1999–2024) ↗
PLOS Neglected Tropical Diseases · Kaynak tarihi: 2025-05-29 · Erişim: 2026-10-27
- Prospective Outcomes of Noma Facial Reconstructive Surgery in Sokoto, Nigeria ↗
Facial Plastic Surgery & Aesthetic Medicine · Kaynak tarihi: 2024-03-19 · Erişim: 2026-10-27
19.03.2024 çevrimiçi; Temmuz–Ağustos 2024 sayı tarihi.
- Recognising the signs and symptoms of sepsis ↗
Northern Ireland government · Kaynak tarihi: 2025-09-02 · Erişim: 2026-10-27
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · KUZEY NİJERYA’DA NOMA BAŞVURULARI VE TAHMİNİ İNSİDANS
Estimated incidence and clinical presentation of Noma in Northern Nigeria (1999–2024)
Ramat Oyebunmi Braimah, John Adeoye, Abdurrazaq Olanrewaju Taiwo ve ark. · PLoS Negl Trop Dis · 2025
Çalışma türü: Retrospektif hastane kohortu ve model tabanlı bölgesel tahmin.
Kapsam: 1999–2024; 1383 hasta, ortanca yaş 6.
ÖZET
Başvuruların %67,3’ü aktif hastalıktı. Yıllık ortalama insidans modelle 100 binde 3,4 tahmin edildi.
Tek merkez, hastaneye ulaşmayan/ölenlerin seçilimi ve altı bölgeden veri yokluğu; doğrudan toplum insidansı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 40440286 · DOI: 10.1371/journal.pntd.0012818
02 · NOMA SONRASI YÜZ REKONSTRÜKSİYONUNUN İLERİYE DÖNÜK SONUÇLARI
Prospective Outcomes of Noma Facial Reconstructive Surgery in Sokoto, Nigeria
Mohana Amirtharajah, Michael Olaleye, Bukola Oluyide ve ark. · Facial Plast Surg Aesthet Med · 2024
Çalışma türü: Prospektif cerrahi öncesi-sonrası çalışma.
Kapsam: 49 hasta; ortanca yaş 25, Sokoto.
ÖZET
Hasta bildirimli skor ortancası 7’den 12’ye, NOITULP 3,5’ten 2,3’e değişti; 12 komplikasyon bildirildi.
Kontrol grubu yok; NOITULP gözlemciler arası uyum düşüktü. Özet erişimi; akut hastalık tedavi deneyi değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38502845 · DOI: 10.1089/fpsam.2023.0079
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.