ODDS ORANININ YORUMLANMASI

Odds oranını anlamak için önce odds ile olasılığı ayırmak gerekir. Olasılık, olay yaşayanların toplam içindeki payıdır. Odds ise olay olasılığının olay olmama olasılığına oranıdır. Kurmaca bir grupta 100 kişinin 20’sinde olay varsa olasılık 20/100, yani 0,20; odds 20/80, yani 0,25 olur. Odds oranı, iki grubun bu ikinci tür değerlerini karşılaştırır; kısaca OR olarak yazılır.

OR ile risk oranı aynı ölçü değildir. Olay sık olduğunda veya karşılaştırılan grupların riskleri belirgin farklılaştığında sayısal ayrım büyüyebilir. Bir makaledeki OR’yi doğrudan “risk şu kadar kat arttı” diye okumak, ilişkinin büyüklüğünü yanlış anlatabilir. Knol ve arkadaşlarının yöntem incelemesi, hem klinik örneklerle hem simülasyonlarla bu ayrımı göstermiştir. Sorun OR’nin matematiksel olarak yanlış olması değil, risk oranıymış gibi yorumlanmasıdır.

Olgu-kontrol araştırmalarında katılımcılar sonuç durumuna göre seçildiğinden, çoğu tasarımda örneklemden doğrudan hastalık riski hesaplanamaz. Bu nedenle maruziyetin olgulardaki ve kontrollerdeki odds değerleri karşılaştırılır. OR kullanımı burada araştırma tasarımıyla bağlantılıdır; örneklemdeki olgu yüzdesini toplumun hastalık riski diye okumamak gerekir.

Düzeltilmiş OR ile düzeltilmemiş OR arasındaki fark da dikkatle yorumlanmalıdır. OR, karıştırıcı etki bulunmasa bile bazı değişkenlere koşullama yapıldığında değişebilir. Bu özellik “noncollapsibility” olarak adlandırılır; koşullu ölçü ile katmanlar üzerinden birleştirilmiş ölçünün farklı olabilmesini anlatır. Dolayısıyla ayarlama sonrası sayının değişmesini tek başına karıştırmanın giderildiğinin kanıtı saymak doğru değildir. Hangi hedef ölçünün hesaplandığı açıklanmalıdır.

Yanlış yorumun uygulamada görüldüğünü Holcomb ve arkadaşlarının yayın incelemesi göstermiştir. İki kadın hastalıkları ve doğum dergisindeki 151 araştırma raporundan 107’sinde risk oranı tahmin edilebilmiştir. İncelenen raporların 39’unda OR, açık gerekçe olmadan risk oranı gibi yorumlanmıştır. Bu tarihsel çalışma günümüzdeki bütün yayınların hata oranını vermez; okuyucuya, istatistiksel etiket ile sözel sonucun gerçekten aynı ölçüyü anlatıp anlatmadığını denetlemesi gerektiğini hatırlatır.