İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

ONKOSERKİAZİS

ÖZET

Onkoserkiazis, Simulium cinsi karasineklerin taşıdığı Onchocerca volvulus enfeksiyonudur. Kaşıntılı deri hastalığı ve kalıcı görme kaybı yapabilir. Mikrofilaryaların öldürülmesiyle erişkin parazitlerin ortadan kaldırılması farklı tedavi hedefleridir. [1,3]

Kaynaklar:[1][3]
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

KAPSAM

Deri ve göz enfeksiyonu, güvenli antiparaziter seçim ve endemik bağlam.

HALK İÇİN KISA BİLGİ

Hızlı akan nehir ve akarsular çevresindeki karasineklerle tekrarlayan temas bulaş açısından önemlidir. Deri altında nodüller, yoğun kaşıntı ve göz yakınmaları gelişebilir; belirtiler olmadan da enfeksiyon bulunabilir. Hastalık “nehir körlüğü” olarak da bilinir. [1,2]

Korunma ısırıkları azaltan giysi ve böcek kovuculara dayanır; koruyucu aşı veya ilaç yoktur. Görme değişikliği olan kişi yalnız kaşıntı ilacı kullanıp beklememelidir. Toplumdaki yıllık ilaç dağıtımı, kişisel göz değerlendirmesi ve izlemin yerine geçmez. [1,2]

Kaynaklar:[1][2]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Endemik bölgede yaşama, nehir yakınında çalışma, karasinek maruziyeti, önceki ivermektin kürleri ve kaşıntının süresi kaydedilir. Loa loa bulunan bölgelere maruziyet tedavi güvenliğini değiştirir. Tek seferlik ilaç kullanımı erişkin parazitlerin temizlendiği anlamına gelmez. [1,3]

Kaynaklar:[1][3]

FİZİK MUAYENE

Papüler veya kronik kaşıntılı dermatit, depigmentasyon, cilt atrofisi, likenifikasyon ve subkutan nodüller araştırılır. Özellikle pretibial benekli renk kaybı görülebilir. Deri bulgularına göz yakınmaları eşlik ediyorsa oftalmolojik muayene gerekir. [1,6]

Kaynaklar:[1][6]

AYIRICI TANI

Kaşıntılı döküntüde uyuz ayırıcı tanıdadır; her kronik kaşıntı onkoserkiazis değildir. [6]

Genel filaryal antikor pozitifliği türü göstermez. Onchocerca, Loa, Wuchereria, Brugia ve Mansonella arasında maruziyet, örnek türü ve parazitolojik incelemeyle ayrım yapılmalıdır. [2]

Kaynaklar:[6][2]

TANISAL YAKLAŞIM

Temel yöntem ince deri kesitinde mikrofilarya gösterilmesidir; farklı bölgelerden 6 örnek duyarlılığı artırır. Erken dönemde ve düşük yoğunluklu enfeksiyonda negatiflik dışlatıcı değildir. Uygun merkezde PCR katkı sağlayabilir. Nodül histolojisi erişkin paraziti; yarık lamba muayenesi gözde mikrofilarya veya lezyonları gösterebilir. Antikor geçmiş maruziyet ile aktif enfeksiyonu ayıramaz. [2]

Deri örneği günün herhangi bir saatinde alınabilir; lenfatik filaryazisteki gece kan örneği yaklaşımı burada geçerli değildir. Örnek kanatılmadan yeterince ince alınmalı, laboratuvarla işleme koşulları önceden konuşulmalıdır. [5]

Kaynaklar:[2][5]

TEDAVİ

İvermektin, mikrofilaryalara yönelik temel tedavidir: 150 mikrogram/kg ağızdan tek doz; endemik bölgeye dönmeyecek hastada enfeksiyon bulguları sürdükçe genellikle 6 ayda bir tekrar değerlendirilir. Günlük uzun süreli veya daha yüksek dozların yararı gösterilmemiştir. DEC körlük riskini artırdığından, suramin ise toksisitesi nedeniyle kullanılmaz. [3]

Seçilmiş hastada Wolbachia hedefli doksisiklin 200 mg/gün, 6 hafta düşünülebilir; mikrofilaryaları hızla öldürmediği için ivermektinin yerine doğrudan konmaz. Gebelik, emzirme ve küçük çocukta uygunluk ayrıca değerlendirilir. Loa eş enfeksiyonunda uzman görüşü olmadan ivermektin verilmez. [3]

ABD’nin 2025 moksidektin ruhsatı en az 4 yaş ve 13 kg için geçerlidir: erişkinlerde tek 8 mg; çocuklarda 13–<15 kg için 4 mg, 15–<30 kg için 6 mg, en az 30 kg için 8 mg. Yerel ruhsat ve erişim ayrıca doğrulanır. İlaç erişkin parazitleri öldürmez; tekrarlanan uygulamanın güvenlik/etkinliği etikette belirlenmemiştir. Loa taraması ve ortostatik hipotansiyon izlemi önemlidir. Tedavi sırasında ve sonraki 7 gün emzirme önerilmez. [4]

Kaynaklar:[3][4]

İZLEM VE ÖNERİLER

Kaşıntı, deri mikrofilaryaları ve göz muayenesi aktif enfeksiyon izlemini yönlendirir. Nodülde erişkin parazitin bulunması tek başına sürekli ivermektin ihtiyacını göstermez. [3]

Tekrarlanan ivermektine rağmen mikrofilaryalar sürebilir; bu durum otomatik olarak direnç tanısı değildir. Uzman merkezde maruziyet ve parazitolojik yanıt yeniden değerlendirilir; anti-Wolbachia yaklaşımı seçilmiş popülasyonda araştırılmıştır. [7]

Kaynaklar:[3][7]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL SEVK

Yeni görme azalması göz hastalıkları değerlendirmesini gerektirir. İlaç sonrası belirgin baş dönmesi, ayakta duramama, bilinç değişikliği veya ağır ödem acil değerlendirilir; Loa birlikteliğinde ensefalopati ölümcül olabilir. [1,4]

Kaynaklar:[1][4]

DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR

AYIRICI DEĞERLENDİRME

Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.

Kaynaklar:[5][3][6]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Onchocerciasis ↗

    WHO · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-26

  2. Clinical Overview of Onchocerciasis ↗

    CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26

  3. Clinical Treatment of Onchocerciasis ↗

    CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26

  4. Moxidectin tablets prescribing information ↗

    FDA · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-26

  5. DPDx: Onchocerciasis ↗

    CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26

  6. Onchocerciasis (river blindness) ↗

    MSF · Kaynak tarihi: erişim 2026 · Erişim: 2026-10-26

  7. Doxycycline Leads to Sterility and Enhanced Killing of Female Onchocerca volvulus Worms in an Area With Persistent Microfilaridermia After Repeated Ivermectin Treatment: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind Trial. ↗

    Debrah, Specht, Klarmann-Schulz, Batsa, Mand, Marfo-Debrekyei, Fimmers, Dubben, Kwarteng, Osei-Atweneboana, Boakye, Ricchiuto, Büttner, Adjei, Mackenzie, Hoerauf · Kaynak tarihi: 2015 · Erişim: 2026-10-26

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 6 ARAŞTIRMA

Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.

01 · İVERMEKTİN İLE DEC’NİN GÖZ ETKİLERİ

Treatment of onchocerciasis. The ocular effects of ivermectin and diethylcarbamazine.

H R Taylor, R P Murphy, H S Newland, A T White, S A D'Anna, E Keyvan-Larijani, M A Aziz, E W Cupp, B M Greene · Archives of ophthalmology (Chicago, Ill. : 1960) · 1986

Çalışma türü: Çift maskeli randomize plasebo kontrollü çalışma

Kapsam: Orta/ağır enfeksiyon ve göz tutulumu olan 30 erkek.

ÖZET

DEC ilk hafta korneada mikrofilaryaları ve inflamatuvar göz bulgularını artırdı. İvermektinde bu erken kötüleşme görülmeden uzun dönem göz mikrofilarya yükü azaldı.

Küçük, eski ve yalnız erkek örneklem; çalışma dozu güncel önerinin yerine geçirilmez.

02 · MOKSİDEKTİNİN DOZ GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

A randomized, single-ascending-dose, ivermectin-controlled, double-blind study of moxidectin in Onchocerca volvulus infection.

Kwablah Awadzi, Nicholas O Opoku, Simon K Attah, Janis Lazdins-Helds, Annette C Kuesel · PLoS neglected tropical diseases · 2014

Çalışma türü: Çift kör randomize doz artırımlı aktif kontrollü çalışma

Kapsam: Gana’da toplam 172 kişi; 3 moksidektin dozu ve ivermektin kolu.

ÖZET

Sekiz mg moksidektinle deri mikrofilarya azalması 18 aylık izlem boyunca ivermektinden daha fazlaydı. Kaşıntı, döküntü, nabız artışı ve postüral basınç düşüşü daha sıktı; bu reaksiyonlar tedavisiz düzeldi.

Küçük doz araştırması; nadir ciddi olayları, çocukları veya Loa eş enfeksiyonunu güvence altına almaz.

03 · İVERMEKTİNE YETERSİZ YANIT SONRASI DOKSİSİKLİN

Doxycycline Leads to Sterility and Enhanced Killing of Female Onchocerca volvulus Worms in an Area With Persistent Microfilaridermia After Repeated Ivermectin Treatment: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind Trial.

Alexander Yaw Debrah, Sabine Specht, Ute Klarmann-Schulz, Linda Batsa, Sabine Mand, Yeboah Marfo-Debrekyei, Rolf Fimmers, Bettina Dubben, Alexander Kwarteng, Mike Osei-Atweneboana, Daniel Boakye, Arcangelo Ricchiuto, Marcelle Büttner, Ohene Adjei, Charles D Mackenzie, Achim Hoerauf · Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America · 2015

Çalışma türü: Çift kör randomize plasebo kontrollü çalışma

Kapsam: Gana’da çoğu tekrarlanan ivermektin almış 167 hasta.

ÖZET

Altı hafta 100 mg/gün doksisiklin ardından standart ivermektin uygulandı. Yirminci ayda doksisiklin grubunun %97’sinde deri mikrofilaryası yoktu; erişkin dişi parazitlerde Wolbachia ve canlılık azaldı.

Seçilmiş yetersiz yanıt popülasyonu; sonuç tek başına direnç kanıtı veya tüm hastalarda aynı yaklaşım zorunluluğu değildir.

04 · LOA BİRLİKTELİĞİNDE ANTİ-WOLBACHİA YAKLAŞIMININ SINIRLARI

Macrofilaricidal activity after doxycycline only treatment of Onchocerca volvulus in an area of Loa loa co-endemicity: a randomized controlled trial.

Joseph D Turner, Nicholas Tendongfor, Mathias Esum, Kelly L Johnston, R Stuart Langley, Louise Ford, Brian Faragher, Sabine Specht, Sabine Mand, Achim Hoerauf, Peter Enyong, Samuel Wanji, Mark J Taylor · PLoS neglected tropical diseases · 2010

Çalışma türü: Çift kör randomize saha çalışması ve ek eş enfeksiyon grubu

Kapsam: 150 onkoserkiazisli kişi; ayrıca düşük/orta Loa yükü olan 22 kişi.

ÖZET

Yirmi bir ayda mikrofilaryasızlık doksisiklin–ivermektinde %89, yalnız doksisiklinde %67, yalnız ivermektinde %21 idi. Tam tedavi ve izlemi 104 kişi tamamladı.

Belirgin takip kaybı vardır. Düşük/orta Loa yükündeki güvenlik bulgusu yüksek mikrofilaremiye genellenemez.

05 · LOA İÇİN TEST-ET VE TEDAVİ-ETME STRATEJİSİNDE TEKRAR TARAMA

Implications for annual retesting after a test-and-not-treat strategy for onchocerciasis elimination in areas co-endemic with Loa loa infection: an observational cohort study.

Sébastien Ds Pion, Hugues Nana-Djeunga, Yannick Niamsi-Emalio, Cédric B Chesnais, Hugo Deléglise, Charles Mackenzie, Wilma Stolk, Daniel A Fletcher, Amy D Klion, Thomas B Nutman, Michel Boussinesq, Joseph Kamgno · The Lancet. Infectious diseases · 2020

Çalışma türü: Gözlemsel kohort

Kapsam: Kamerun’da 18 ay arayla iki toplum kampanyası; kayıtları eşleşen 6.983 kişi.

ÖZET

Önceki turda ivermektin verilen eşleşmiş kişilerin 6.981’inde ikinci tur Loa yoğunluğu nörolojik ciddi olayla ilişkilendirilen eşiğin altındaydı. Bulgular programda güvenilir yeniden kimliklendirme önemini gösterdi.

Kayıtlar ilk katılımcıların yalnız %43,2’sinde eşleştirildi; sonuç yeni hastada Loa taramasını atlama izni değildir.

06 · ANTİ-WOLBACHİA TEDAVİSİNİ KISALTMA GİRİŞİMİ

Comparison of 6-Week Doxycycline vs 6-Week Rifampicin or 3 Weeks of Doxycycline Plus Rifampicin in the Treatment of Onchocerciasis: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind, Phase 2 Trial.

Sabine Specht, Ute Klarmann-Schulz, Alexander Y Debrah, Linda Batsa Debrah, Sabine Mand, Jubin Osei-Mensah, Bettina Dubben, Nana K Ayisi-Boateng, Yusif Mubarik, Yeboah Marfo-Debrekyei, Rolf Fimmers, Peter Konadu, Arcangelo Ricchiuto, Kenneth Pfarr, Barbara Gruetzmacher, Jennifer Nadal, Francesca Tamarozzi, Kelly Johnston, Mark J Taylor, Achim Hoerauf · Open forum infectious diseases · 2026

Çalışma türü: Çift kör randomize plasebo kontrollü faz 2 çalışma

Kapsam: Gana’da beş rejim karşılaştırıldı; erişilen özette katılımcı sayısı verilmedi.

ÖZET

Altı haftalık 100 veya 200 mg/gün doksisiklin, 20. ay parazit embriyogenezi sonlanımında diğer rejimlerden üstündü. Üç haftalık doksisiklin–rifampisin daha az etkiliydi, ancak tek rifampisin ve plasebodan üstündü.

Parazitolojik sonlanımlar görme kaybının önlenmesine eşit değildir; daha kısa rejimler henüz standart yaklaşım sayılmaz.

Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.