OPİOİD KULLANIM BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE RİSKLER

Planlanandan fazla kullanma, azaltma girişimlerinin başarısızlığı, güçlü istek, sorumlulukların aksaması ve kullanımın diğer etkinliklerin önüne geçmesi görülebilir. Ancak uygun tıbbi gözetimde ağrı tedavisi alan birinde tolerans veya yoksunluk gelişmesi tek başına kullanım bozukluğu tanısı değildir. Bu ayrım, ağrı tedavisine gereksinimi olan kişilerin damgalanmaması için önemlidir. [1]

Opioidlerin alkol veya solunumu baskılayan diğer ilaçlarla birlikte kullanılması aşırı doz riskini artırır. Bir süre kullanmadıktan sonra yeniden kullanım da tehlikelidir. Gücü veya içeriği bilinmeyen maddeler ek risk oluşturur; görünüşünden içeriği güvenle anlaşılmaz. [2]

TANI VE AYIRICI YAKLAŞIM

Tanı görüşmede kullanım örüntüsü ve son bir yıldaki belirtiler değerlendirilerek konur. Toksikoloji bulguları bilgi sağlayabilir, fakat tek başına kişinin davranışını veya tanısını açıklamaz. Hekim kaygısını yargılamadan paylaşmalı, kişinin kendi endişelerini anlatmasına alan açmalıdır. Ağrı ve başka hastalıklar da bakım planından çıkarılmamalıdır. [1]

Bu durumlar örtüşebilir; aşırı dozda ayrıntılı tanı görüşmesi yapmak için acil yardım geciktirilmez. [1,2]

ACİL UYARILAR VE İLK YARDIM

Uyandırılamama, çok yavaş veya durmuş solunum, morarma, gevşek beden veya boğulur gibi sesler aşırı dozu düşündürür. Türkiye'de hemen 112 aranmalıdır. Kişi yalnız bırakılmamalı; acil çağrı görevlisinin yönlendirmeleri izlenmelidir. Nalokson mevcutsa ürün eğitimi ve talimatına uygun uygulanır; yardım çağrısının yerine geçmez. [3]

Nalokson sonrasında kişi uyanmış görünse bile solunum ve bilinç izlenmeli, tıbbi değerlendirme sürdürülmelidir. Yakınların aşırı dozu tanıma ve nalokson kullanımı konusunda eğitim alması önemlidir. İlaç ve erişim düzenlemeleri ülkeye göre farklıdır; yerel ekipten uygulanabilir plan istenmelidir. [2,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Buprenorfin, metadon ve naltrekson farklı mekanizmalarla kullanılan kanıta dayalı seçeneklerdir. Uygun ilaç tedavisi aşırı doz ve genel ölüm riskinin azalmasıyla ilişkilidir. Sadece detoks yapıp uzun dönem tedavi olmadan bırakmak, yeniden kullanım ve aşırı doz riski nedeniyle yeterli yaklaşım değildir. [4]

Başlangıç zamanı ve seçim uzman tarafından yapılır; bazı ilaçların yanlış zamanda başlanması ağır yoksunluk doğurabilir. İnternetten doz planı uygulamak veya başkasının ilacını kullanmak güvenli değildir. Psikososyal destek tedaviyi tamamlar; ilaç tedavisi “bir bağımlılığı başkasıyla değiştirme” şeklinde damgalanmamalıdır. [4]

İZLEM VE ÖZEL GEREKSİNİMLER

Tedavinin kesildiği veya kişinin bakım dışına çıktığı dönemlerde yeniden bağlantı kurulması önemlidir. Yoksunluk sonrası tolerans değişebileceği için eski kullanıma dönmek güvenli kabul edilmez. Taburculuk ve benzeri geçişlerde aşırı dozdan korunma planı gözden geçirilmelidir. [2]

İzlemde tedaviye erişim, istek, yan etkiler ve günlük işlev konuşulur. Gebelik, ciddi bedensel hastalık veya eş zamanlı başka madde kullanımı varsa uzman ekiplerle koordinasyon gerekir; tedavi kendi kendine bırakılmamalıdır. Güvenli yardım istemek için önce tam bırakmayı başarmış olmak şart değildir. [4,5]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Bakım planında kişinin güvenli şekilde randevuya ulaşması, ilaçları nereden ve nasıl temin edeceğini anlaması ve tedavi kesintisinde kime başvuracağı açıklığa kavuşturulmalıdır. Yakınlar için aşırı doz durumunda izlenecek planın anlaşılır olması da önemlidir. İş veya aile sorumlulukları yüzünden randevulara katılmak güçse bu durum saklanmamalı, bakım ekibiyle konuşulmalıdır. Destek ihtiyacı yalnız madde kullanımının miktarından ibaret değildir; barınma, güvenlik ve sosyal koşullar da kişinin tedaviye katılımını etkileyen görüşme başlıkları olabilir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.