ORGANOFOSFAT ZEHİRLENMESİ
ÖZET
Organofosfat zehirlenmesi, bazı böcek ilaçlarının sinir iletimini düzenleyen kolinesterazı baskılamasıyla oluşur. Salya ve ter artışı, kusma/ishal, kas seğirmesi ve nefes darlığı görülebilir. Ağır olguda solunum kasları ve bilinç etkilenir; acil tedavi gerekir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Akut organofosfat pestisit zehirlenmesi; karbamatlar ayırıcı tanıda, sinir ajanları ise ayrı olay yönetimi kapsamında değerlendirilir.
HALK İÇİN: ACİL YARDIM VE GÜVENLİK
Nefes darlığı, nöbet veya bilinç bozukluğunda 112’yi arayın. Korunmasız biçimde kirli alana girmeyin; kurtarıcı da zehirlenebilir. Sağlık ekibine ürün adı/etiketi ve temas yolunu bildirin. [2]
TEMASI DURDURMA
Kirlenmiş giysiyi çıkarın, deriyi bol su ve sabunla yıkayın; göze sıçramada temiz akan suyla en az 15 dakika durulayın. Kimyasal nötralizan eklemeyin. Kendi kendinize kusturmayın; acil sağlık ekibinin yönlendirmesini izleyin. [2]
İLK DÜZELME SONRASI DİKKAT
Salya ve terlemenin düzelmesi bütün riskin bittiğini göstermez. İlk kriz sonrası günlerde kas güçsüzlüğü ve solunum yetmezliği gelişebilir; bu nedenle önerilen hastane izlemi erken kesilmemelidir. [3]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Etkin madde, formülasyon, temas yolu/süresi, ne zaman sonlandığı ve kirli giysinin hâlâ üzerinde olup olmadığı sorgulanır. Ürün bilgisi zehir danışma merkeziyle paylaşılır; ayrıntılı öykü yaşam kurtarıcı tedaviyi geciktirmez. [1]
FİZİK MUAYENE
Bronş salgısı ve bronkospazm, oksijenlenme, solunum gücü, dolaşım ve bilinç birlikte değerlendirilir. Miyozis, terleme, salya, fasikülasyon ve güçsüzlük kaydedilir; taşikardi veya geniş pupil ağır zehirlenmeyi dışlamaz. [1]
AYIRICI TANI
Karbamatlar da benzer kolinerjik tablo yapabilir; ürünün tanımlanması önemlidir. [1] Sıcak ortamda çalışan kişide sıcak bitkinliğiyle karışabilir; belirgin salya/gözyaşı, ıslak mukozalar ve küçük pupiller pestisit etkisini destekler. [4]
TANISAL YAKLAŞIM
Tanı uyumlu maruziyet ve kolinerjik toksidroma dayanır. Eritrosit asetilkolinesteraz veya plazma kolinesterazı destekleyebilir; sonuç beklenerek tedavi geciktirilmez. Kan gazı, glukoz, elektrolitler ve EKG klinik gereksinime göre değerlendirilir. [1]
TEDAVİ
İLK TEDAVİ
Uygun kişisel koruyucu ekipman ve dekontaminasyonla birlikte hava yolu/ventilasyon desteği sağlanır. Yaşamı tehdit eden tabloda atropin hemen uygulanır; solunum yetmezliğinde erken entübasyon değerlendirilir. Nöbet ve ajitasyonda benzodiazepin kullanılır. Süksinilkolin/mivakuryum gibi kolinesterazla yıkılan blokerlerden kaçınılır. [5]
İZLEM VE ÖNERİLER
Atropin azaltılırken kolinerjik bulguların geri dönmesi, solunum ve ritim izlenir. [6] Akut kriz düzeldikten sonraki 1–4 günde ara sendromla boyun/proksimal ve solunum kası güçsüzlüğü gelişebilir; yakın gözlem ve gerekirse mekanik ventilasyon gerekir. [3]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
KIRMIZI BAYRAKLAR
Salgıları temizleyememe, artan solunum güçsüzlüğü, nöbet, koma veya dolaşım bozukluğu yoğun bakım gerektirir. [6] İlk düzelme sonrasında başını tutamama veya yeniden nefes darlığı ara sendrom açısından acilen değerlendirilmelidir. [3]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
ANTİDOT HEDEFLERİ
Atropin bronş salgısı, bronkospazm ve dolaşım bulgularına göre titre edilir; gerekli yükleme sonrası infüzyonla sürdürülebilir. Kas paralizisini düzeltmez; ventilasyon desteği ayrı gereksinimdir. Tek başına pupil büyümesi yeterli hedef değildir. [6]
Ağır organofosfat zehirlenmesinde pralidoksim makul ek tedavidir. Etki bileşiğe ve enzimin yaşlanmasına bağlıdır; bütün pestisitlere aynı yanıt beklenmez. [5]
FARKLI TEDAVİLERİN HEDEFİ
Deneysel ek tedaviler antidot ve solunum desteğinin yerine geçmez.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Sound management of pesticides: Module 7 ↗
WHO/IPCS · Kaynak tarihi: 2006 · Erişim: 2026-10-25
- First Aid in Case of Pesticide Exposure ↗
US EPA · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Cholinesterase Inhibitors: Intermediate Syndrome ↗
ATSDR · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- In Case of Pesticide Poisoning ↗
US EPA · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Adult and Pediatric Special Circumstances of Resuscitation ↗
American Heart Association · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-25
- Recognition and Management of Pesticide Poisonings: Chapter 5 ↗
US EPA · Kaynak tarihi: 2013 · Erişim: 2026-10-25
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 8 ARAŞTIRMA
Sekiz araştırma özeti tedavi kanıtlarının belirsizliklerini gösterir. Lipid, NAC, hemoperfüzyon veya plazma çalışmalarının varlığı rutin kullanım önerisi değildir.
01 · HIZLI ATROPİNİZASYON VE İNFÜZYON
Open-label randomized clinical trial of atropine bolus injection versus incremental boluses plus infusion for organophosphate poisoning in Bangladesh.
Abedin MJ; Sayeed AA; Basher A ve arkadaşları · Journal of medical toxicology : official journal of the American College of Medical Toxicology · 2012
Çalışma türü: Açık randomize çalışma
Kapsam: Bangladeş’te 156 hastaneye yatırılmış olgu.
ÖZET
Artan boluslar ardından infüzyon, geleneksel bolus yaklaşımına göre daha hızlı atropinizasyon ve daha düşük bildirilen mortaliteyle ilişkiliydi.
Tek merkez, açık tasarım; özetin bir sonuç paydasında eksik hasta vardır. Evrensel sabit doz protokolü değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 22351300 · DOI: 10.1007/s13181-012-0214-6
02 · SÜREKLİ PRALİDOKSİM İNFÜZYONU
Continuous pralidoxime infusion versus repeated bolus injection to treat organophosphorus pesticide poisoning: a randomised controlled trial.
Pawar KS; Bhoite RR; Pillay CP ve arkadaşları · Lancet (London, England) · 2006
Çalışma türü: Tek merkezli açık randomize çalışma
Kapsam: Orta-ağır zehirlenmeli 200 kişi.
ÖZET
Yüksek doz sürekli rejimde atropin gereksinimi, entübasyon oranı ve ventilasyon süresi daha düşüktü.
İki aktif rejim karşılaştırıldı; plasebo karşılaştırması değildir ve bileşikler arasında genellenebilirlik sınırlıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 17174705 · DOI: 10.1016/S0140-6736(06)69862-0
03 · PRALİDOKSİM VE KOLİNESTERAZ YANITI
Biochemical and clinical profile after organophosphorus poisoning--a placebo-controlled trial using pralidoxime.
Cherian MA; Roshini C; Visalakshi J ve arkadaşları · The Journal of the Association of Physicians of India · 2005
Çalışma türü: Plasebo kontrollü klinik çalışma
Kapsam: Orta-ağır organofosfat zehirlenmeli 21 olgu.
ÖZET
Butirilkolinesteraz toparlanması ve incelenen komplikasyonlarda fark gösterilmedi.
Çok küçük çalışma; genel oksim etkisizliği veya tedaviyi kesme kuralı olarak yorumlanamaz.
04 · HEMOPERFÜZYON/HEMADSORPSİYON EKLENMESİ
Hemoperfusion for Clinically Suspected Organophosphate and Carbamate Poisoning in Critically Ill Patients: A Randomized Trial.
Omar S; Sooka PN; Khoza S ve arkadaşları · Blood purification · 2023
Çalışma türü: Açık randomize çalışma
Kapsam: Şüpheli organofosfat/karbamat kolinerjik tablolu 53 yoğun bakım hastası.
ÖZET
Birincil toplam yoğun bakım süresi anlamlı farklı değildi. Uzun yatış alt grubunda ve birleşik ölüm/ağır komplikasyon sonucunda olumlu sinyaller vardı.
Küçük, karma ajanlı ve açık çalışma; alt grup yararı başarısız birincil sonucu değiştirmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36473449 · DOI: 10.1159/000525936
05 · İNTRAVENÖZ LİPİD EMÜLSİYONU
Lipid emulsion for the treatment of acute organophosphate poisoning: an Open-Label randomized trial.
Pannu AK; Garg S; Bhalla A ve arkadaşları · Clinical toxicology (Philadelphia, Pa.) · 2022
Çalışma türü: Açık randomize çalışma
Kapsam: 13 yaş üzeri 45 hasta.
ÖZET
Atropin gereksinimi, yatış, ventilasyon veya mortalitede anlamlı üstünlük gösterilmedi.
Küçük örneklem nadir zararları dışlamaz; rutin ek tedaviyi desteklemez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34928182 · DOI: 10.1080/15563650.2021.2013496
06 · N-ASETİLSİSTEİN EK TEDAVİSİ
N-acetylcysteine in Acute Organophosphorus Pesticide Poisoning: A Randomized, Clinical Trial.
El-Ebiary AA; Elsharkawy RE; Soliman NA ve arkadaşları · Basic & clinical pharmacology & toxicology · 2016
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: 30 akut pestisit zehirlenmesi.
ÖZET
Atropin gereksinimi ve bazı oksidatif stres belirteçleri azaldı; yatış süresi anlamlı değişmedi.
Küçük çalışma; mortalite yararı veya standart kullanım kanıtı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 26786042 · DOI: 10.1111/bcpt.12554
07 · PLAZMA VEYA ALBÜMİN PİLOTU
Bioscavenger therapy for organophosphate poisoning - an open-labeled pilot randomized trial comparing fresh frozen plasma or albumin with saline in acute organophosphate poisoning in humans.
Pichamuthu K; Jerobin J; Nair A ve arkadaşları · Clinical toxicology (Philadelphia, Pa.) · 2010
Çalışma türü: Üç kollu açık randomize pilot
Kapsam: 60 randomize; 58 hastada raporlanan kollar.
ÖZET
Plazma kolinesterazı artırdı ancak ventilasyon, atropin gereksinimi veya mortalitede klinik yarar gösterilmedi.
Biyobelirteç artışı hasta yararı değildir; küçük örneklem ve advers etkiler önemlidir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 20923392 · DOI: 10.3109/15563650.2010.518970
08 · TAZE DONMUŞ PLAZMA EKLENMESİ
Evaluation of the effectiveness of fresh frozen plasma transfusion as adjuvant treatment in acute organophosphate-poisoned patients: A randomized clinical trial.
Abdelhamid S; Abel Kareem M; Ashry S ve arkadaşları · Human & experimental toxicology · 2024
Çalışma türü: Prospektif tek kör randomize çalışma
Kapsam: 92 orta veya ağır zehirlenme; 46 kişiye plazma.
ÖZET
Atropin/oksim gereksinimi, yatış ve ventilasyon gereksiniminde azalma bildirildi.
Tek merkez ve küçük kollar; önceki negatif pilotla birlikte okunmalı, rutin plazma standardı çıkarılmamalıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38861017 · DOI: 10.1177/09603271241260655
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.