ORTOSTATİK HİPOTANSİYON

GENEL BAKIŞ

Ortostatik hipotansiyon, ayağa kalkınca kan basıncının belirgin ve sürdürülen biçimde düşmesidir. Her zaman düşük seyreden tansiyonla aynı durum değildir; kişi yatarken yüksek tansiyonlu bile olabilir. Klasik tanım, ayağa kalkmanın ilk üç dakikasında sistolik basınçta en az yirmi veya diyastolik basınçta en az on milimetre cıva azalmayı içerir. Ölçüm sonucu belirtiler ve klinik bağlamla birlikte yorumlanır. [1]

Yaşlanma, otonom sinir sistemi bozuklukları ve bazı kronik hastalıklar riski artırabilir. Tansiyon düzenleme güçlüğü olan kişide hipertansiyon ile ortostatik düşüş birlikte bulunabilir; yalnız birini düzeltmeye çalışmak diğerini kötüleştirebilir. Bu nedenle bütün tansiyon ilaçlarını otomatik olarak azaltmak veya bırakmak doğru yaklaşım değildir. Önce düşüşün nedeni, gün içindeki örüntüsü ve kullanılan ilaçların katkısı araştırılır. [1]

BELİRTİLER VE ACİL UYARILAR

Ayağa kalkarken baş dönmesi, göz kararması, bulanık görme, güçsüzlük, bulantı veya bayılma görülebilir. Yakınmaların hangi hareketle başladığı, ne kadar sürdüğü ve oturunca geçip geçmediği önemlidir. Tekrarlayan belirtiler değerlendirme gerektirir. Baş dönmesini yalnız yaşa bağlamak, düşmeye yol açabilecek tedavi edilebilir bir sorunu gözden kaçırabilir. Bazı kişiler belirgin yakınma tarif etmeden dengesizlik yaşayabilir. [2]

Bayılma sonrası tam toparlanamama, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, yeni konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük acil değerlendirme gerektirir. Düşmeye bağlı baş yaralanması da önemsenmelidir. Belirti başladığında yürümeyi sürdürmek yerine güvenli biçimde oturmak veya uzanmak uygundur. Şiddetli veya yeni belirtilerde evde tekrar tekrar tansiyon ölçerek yardım geciktirilmez. [3]

HEKİM DEĞERLENDİRMESİ

Hekim yatar ve ayakta kan basıncıyla nabzı uygun aralıklarla ölçer; düşme riski varsa test gözetim altında yapılır. Öyküde sıvı kaybı, kanama olasılığı, yemeklerle ilişki, yeni ilaçlar ve doz değişiklikleri sorgulanır. Gerektiğinde kan testleri, EKG veya başka kalp incelemeleri yapılabilir. Standart ölçüm açıklayıcı değilse eğik masa testi gibi yöntemler seçilebilir. Her hastaya bütün testler gerekmez. [3]

Nabız artışı tek başına tanıyı belirlemez. Ortostatik yakınmaların başka nedenleri, ritim bozuklukları veya farklı otonom tablolar bulunabilir. Ölçüm hatası ve başlangıçtaki yüksek basınç da yorumlamayı etkiler. Hekim, tansiyon düşüşünün yakınmalarla zaman açısından uyuşup uyuşmadığını değerlendirir; gerektiğinde farklı gün ve koşullarda ölçüm ister. [1]

YÖNETİM, TAKİP VE ÖZEL DURUMLAR

Yataktan önce oturarak, ardından yavaşça ayağa kalkmak yararlı olabilir. Uzun süre hareketsiz ayakta kalmaktan, ani eğilip doğrulmaktan ve aşırı alkolden kaçınılır. Küçük ve sık öğünler bazı kişilerde yakınmaları azaltabilir. Evde geçiş yollarının açık tutulması ve belirtiler sırasında destek alınması, günlük düzenlemenin güvenlik boyutudur. Yakınların hangi durumda yardım çağıracağını bilmesi de önemlidir. [2]

Sıvı ve tuz düzenlemesi herkes için aynı değildir. Kalp veya böbrek hastalığı, hipertansiyon ve gebelik gibi durumlarda öneriler kişiselleştirilir. Uygun kompresyon giysisi veya ilaç tedavisi seçilmiş hastalarda düşünülebilir. Basıncı artıran ilaçlar yatarken hipertansiyona neden olabileceğinden kullanım zamanı ve izlem planı hekimce belirlenir. İlaçların kendi kendine başlanması veya kesilmesi güvenli değildir. [3]

Kontrollerde yalnız sayısal tansiyon değil, düşme, bayılma, ayakta kalabilme ve günlük işlev değerlendirilir. Ölçüm ve belirti günlüğüne pozisyonun, saatin, öğünün ve ilaç zamanının eklenmesi yararlı olabilir. Yeni bir ilaç sonrası yakınma artarsa bakım ekibine bildirilir. Yakınmaların düzelmesiyle önlemler hemen bırakılmaz; hangi değişikliklerin sürdürüleceği kontrolde kararlaştırılır. İşte uzun süre ayakta durmak gerekiyorsa oturma araları ve güvenli görev düzenlemeleri konuşulabilir. İleri yaşta birden fazla ilaç kullanımı ve evde yalnız yaşama gibi durumlar, güvenli takip planında ayrıca ele alınır. [2]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.