OTOZOMAL DOMİNANT ERKEN BAŞLANGIÇLI DİYABET (MODY)

MODY, tek gen değişiklikleriyle ilişkili, çoğu zaman ergenlik veya genç erişkinlikte fark edilen diyabet biçimleri için kullanılan bir başlıktır. Sıklıkla otozomal dominant aile örüntüsü görülür; ancak klinik tablo genetik nedene göre değişir. Bir ailede birden fazla kişide genç yaşta diyabet bulunması önemli bir ipucudur. Tanıya yalnız yaş, vücut yapısı veya aile öyküsü üzerinden karar verilmez.

Güncel yaklaşım, hastalığı mümkün olduğunda sorumlu gen adıyla tanımlamak ve genetik sonucu klinik bulgularla birlikte yorumlamaktır. Otoantikorların negatif olması ve insülin üretiminin korunması şüpheyi artırabilir. Obezite monojenik diyabeti kesin olarak dışlamaz. Genetik panelde önemi belirsiz bir varyant bulunması da tanıyı doğrulamaz; yalnız bu sonuçla tedavi değiştirilmemelidir. Kullanılan testin hangi değişiklikleri saptayabildiği ayrıca değerlendirilir.

Doğru alt tip, gereksiz tedaviyi önleyebilir veya uygun ilacın seçilmesini sağlayabilir. Erişkinlerde izole GCK ilişkili hafif hiperglisemi çoğunlukla glukoz düşürücü ilaç gerektirmez; gebelikte karar anne ve fetüsün durumuna göre farklılaşır. HNF1A ilişkili diyabet sülfonilürelere duyarlı olabilir. Diğer genetik biçimlerde aynı yaklaşım uygun olmayabilir; bazı hastalarda insülin gerekir. İzlem ve aile bireylerinin değerlendirilmesi de moleküler tanıya göre düzenlenir.

2026 yılında yayımlanan HNF1A diyabeti çalışmasında 19 kişi randomize edilmiş, 18 kişi araştırmayı tamamlamıştır. Mevcut tedaviye dört hafta empagliflozin eklenmesi, plaseboya göre ortalama glukozu düşürmüştür. Bu küçük ve kısa çalışma, bütün MODY türleri için aynı tedavinin geçerli olduğunu göstermez. Uzun dönem komplikasyon veya nadir yan etki güvenliği hakkında kesin sonuç da vermez.

Daha önceki bir çapraz çalışmada HNF1A diyabetli 16 erişkin, altışar haftalık liraglutid ve glimepirid dönemlerinde değerlendirilmiştir. Her iki tedavi döneminde glukoz düşmüş, hafif hipoglisemi atakları glimepirid döneminde daha sık görülmüştür. Açlık glukozundaki değişim açısından tedaviler arasındaki fark anlamlı değildir. Bu sonuç, küçük alt tip çalışmalarının hasta seçimi ve güvenlik sınırlarıyla birlikte okunması gerektiğini gösterir.