OVER KİSTLERİ

KİSTLERİN TÜRLERİ VE BELİRTİLERİ

Basit kistlerin yanında kan içeren endometriomalar ve farklı dokular içerebilen dermoid kistler bulunur. “Kompleks” sözcüğü içerik veya duvar yapısının basit sıvı kesesinden farklı olduğunu anlatır; tek başına kötü huyluluk tanısı değildir. Endometriozisle ilişkili kistlerin değerlendirmesi sıradan işlevsel kistlerden farklı olabilir. [2]

Birçok kist başka nedenle yapılan ultrasonda tesadüfen görülür. Pelvik ağrı, ilişkide ağrı, karında şişlik, erken doyma veya idrar sıklığı ortaya çıkabilir. Bu yakınmalar kiste özgü değildir. Belirtinin başka bir nedeni bulunabileceğinden, görüntülemede saptanan her oluşum bütün şikâyetlerin açıklaması kabul edilmemelidir. [1]

ACİL UYARILAR

Aniden başlayan şiddetli pelvik ağrı veya karın ağrısıyla birlikte bulantı ve kusma acil değerlendirme gerektirir. Kistin yırtılması ya da yumurtalığın dönerek kanlanmasının bozulması olasılığı düşünülür. Bilinen kistin kontrol randevusunu beklemek bu durumda uygun değildir. Ağrının olağan adet sancısından farklı olması sağlık ekibine açıkça anlatılmalıdır. [1]

TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Öyküde adet düzeni, ağrının başlangıcı, kullanılan yöntemler ve ailede yumurtalık ya da meme kanseri bulunması sorgulanır. Ultrason oluşumun gerçekten yumurtalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını, boyutunu ve iç yapısını gösterir. Karından ve uygun olduğunda vajinal yoldan inceleme birbirini tamamlayabilir. Muayene ve inceleme seçenekleri kişinin onamıyla planlanır. [2]

Kan testleri herkes için aynı değildir. Şüpheli görünümde istenen belirteçlerin yükselmesi kesin kanser anlamına gelmez; endometriozis ve enfeksiyon gibi durumlar da sonucu etkileyebilir. Buna karşılık yalnız bir kan sonucuna dayanarak şüpheli görüntünün önemsiz sayılması da doğru olmaz. Bulguların birlikte yorumlanması gerekir. [1]

Tablo bireysel ultrason raporunun yerine geçmez; kistin niteliği kararın merkezindedir. [2]

YÖNETİM

Bekleyerek izlem, “hiçbir şey yapmamak” değil, uygun hastada kontrol görüntülemesiyle değişimi takip etmektir. Kontrol aralığı kişiye göre belirlenir. Kistin büyümesi, kalıcı olması, ağrıya yol açması veya kanser açısından kuşku yaratması cerrahi değerlendirmeyi gündeme getirir. Menopoz durumu da izlem ve ileri inceleme kararını etkiler. [3]

Ameliyatta kapalı yöntem veya daha büyük kesi gerektiren yaklaşım seçilebilir. Amaç, mümkün ve güvenli olduğunda yalnız kisti çıkararak yumurtalık dokusunu korumaktır. Ancak bazı durumlarda yumurtalığın da alınması gerekebilir. Gebelik isteği ve ameliyatın üreme kapasitesine olası etkisi, işlem öncesinde cerrahla konuşulmalıdır. [3]

İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

Ameliyat sonrasında şiddetlenen karın ağrısı, ateş, yoğun kanama veya kötü kokulu akıntı yeniden değerlendirme gerektirir. Günlük etkinliklere dönüş, ameliyatın türüne ve iyileşmeye göre düzenlenir. Patoloji sonucu, gerektiğinde sonraki görüşmede açıklanmalı; kontrol planı anlaşılır biçimde paylaşılmalıdır. [3]

İzlem görüşmesine önceki ultrason raporlarının götürülmesi, değişimin anlaşılmasını kolaylaştırır. Kontrolün amacı oluşumun kaybolup kaybolmadığını veya görünümünün değişip değişmediğini değerlendirmektir. İzlem süresince yeni yakınma gelişmesi, önceden sakin görünen bir kist olsa bile yeniden değerlendirme gerektirebilir. [3]

Karın şişliğinin kalıcı olması, erken doyma ve idrar alışkanlığındaki değişiklikler görüşmede belirtilmelidir. Bu belirtilerin tek başına kanser anlamına gelmediği, ancak devam ediyorsa nedenlerinin araştırılacağı açıklanmalıdır. Kişi, şikâyetlerin sıklığını ve günlük yaşamına etkisini not edebilir. [1]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.