İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

ÖZGÜL FOBİ

ÖZET

Özgül fobi, belirli bir nesne veya durum karşısında gerçek tehlikeye göre aşırı korku ve kaçınmayla seyreden bir kaygı bozukluğudur. Hayvanlar, yükseklik, uçuş, kapalı yerler veya iğneler tetikleyici olabilir. Karşılaşma çoğu zaman hızla kaygı doğurur. Tanıda en az altı aylık süre, sosyokültürel bağlam, belirgin sıkıntı ya da işlev kaybı değerlendirilir; her korku otomatik olarak hastalık değildir.

Özgül fobi, sosyal kaygı bozukluğu ve agorafobiyle karıştırılmamalıdır. Sosyal kaygıda başkalarının izleme ve yargılaması, agorafobide ise bazı ortamlarda kaçmanın veya yardım almanın güç olacağı düşüncesi öne çıkar. Özgül fobide belirli nesne ya da durum daha doğrudan tetikleyicidir. Bu ayrım, korkunun yalnız nerede ortaya çıktığına değil kişinin ne olmasından kaygı duyduğuna bakmayı gerektirir.

Değerlendirme tıbbi, ruhsal ve sosyal öyküyü; korku nedeniyle ertelenen veya tamamen bırakılan etkinlikleri kapsar. Tedavinin hedefi, kişinin yaşamının korkuyla sınırlanmasını azaltmaktır. Terapistle planlanan kademeli ve tekrarlanan maruz bırakma, korkulan durumla baş etme becerilerini geliştirir. Çocukların korkuları küçümsenmemeli; aileler duyguları açıkça konuşmalı ve uygun destekle ilerlemeye yardımcı olmalıdır.

Psikoterapi temel yaklaşımdır. Bilişsel davranışçı terapi, kaygıyla ilişkili düşünce ve davranışların ele alınmasını içerir; maruz bırakma bunun etkili bir yöntemidir. Bazı kişiler destek gruplarından veya stres yönetimi uygulamalarından yararlanabilir. İlaç gereksinimi varsa belirli durumlar ve kişinin özellikleri üzerinden sağlık uzmanıyla değerlendirilir; bir ilacı kendi kendine almak psikoterapinin yerine geçmez.

ASPECT araştırmasında yedi ile on altı yaş arasındaki iki yüz altmış sekiz çocuk ve genç, tek seanslık veya çok seanslık bilişsel davranışçı yaklaşıma ayrılmıştır. Altıncı ay davranışsal kaçınma ölçümünde tek seans yaklaşımı önceden tanımlanan sınır içinde daha kötü bulunmamıştır. Ancak ana sonuç verisi yalnız yüz kırk dokuz katılımcıda vardır. Pandemi ve hizmet bekleme süreleri sonuçların yorumunu sınırlar; bulgu herkesin tek seansta iyileşeceği anlamına gelmez.

Kaynaklar:[1][2][3][4]
ANAHTAR KELİMELER
  • özgül fobi
  • kaçınma
  • maruz bırakma
  • bilişsel davranışçı terapi
  • işlev kaybı
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

GENEL BAKIŞ VE KAPSAM

Belirli tetikleyiciye orantısız korku ve kaçınma klinik değerlendirme gerektirebilir.

Kaynaklar:[1]

BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM

Tetikleyiciyle hızla kaygı, yoğun sıkıntı ve kaçınma gelişebilir.

Kaynaklar:[1]

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Günlük yaşam korkuyla sınırlanıyorsa değerlendirme alın.

Kaynaklar:[3]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Kaçınılan durumlar, süre, tıbbi ve ruhsal öykü araştırılır.

Kaynaklar:[3]

FİZİK MUAYENE

İğne veya kanla ilişkili bayılmada vazovagal özellikler ayrıca değerlendirilir.

Kaynaklar:[1]

AYIRICI TANI

Sosyal yargılanma korkusu ve kaçışın güç olacağı durumlara ilişkin kaygı ayrıştırılır.

Kaynaklar:[2]

TANISAL YAKLAŞIM

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

En az altı ay, orantısız korku, kaçınma ve belirgin sıkıntı/işlev kaybı; başka açıklamaların dışlanması aranır.

Kaynaklar:[1]

TEDAVİ

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Kişiye uyarlanmış maruz bırakma içeren psikoterapi temel yaklaşımdır.

Kaynaklar:[2]

İZLEM VE ÖNERİLER

Kaçınma, yaşam kalitesi ve terapide öğrenilen beceriler izlenir.

Kaynaklar:[3]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL UYARILAR VE SEVK

Kendinizin veya başkasının güvenliğini sağlayamıyorsanız acil yardım alın.

Kaynaklar:[5]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Specific Phobias ↗

    MSD Manual Professional · Kaynak tarihi: 2026-04 · Erişim: 2026-10-28

  2. Phobias and Phobia-Related Disorders ↗

    NIMH · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-28

  3. Specific phobias: diagnosis and treatment ↗

    Mayo Clinic · Kaynak tarihi: 2023-06-09 · Erişim: 2026-10-28

  4. One-session treatment compared with multisession CBT in children aged 7-16 years with specific phobias: the ASPECT non-inferiority RCT ↗

    Health Technology Assessment · Kaynak tarihi: 2022-10 sayı · Erişim: 2026-10-28

  5. Where to get urgent help for mental health ↗

    NHS · Kaynak tarihi: 2023-04-26; erişim 2026-10-28 · Erişim: 2026-10-28

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA

1 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.

01 · ÇOCUK VE GENÇLERDE ASPECT ÖZGÜL FOBİ ARAŞTIRMASI

One-session treatment compared with multisession CBT in children aged 7-16 years with specific phobias: the ASPECT non-inferiority RCT

Wright B, Tindall L, Scott AJ ve ark. · Health Technology Assessment · 2022

Çalışma türü: Çok merkezli, değerlendirici kör, aşağı kalmama randomize araştırması.

Kapsam: Yedi-on altı yaş; 268 randomize, ana sonuç analizinde 149 kişi.

ÖZET

Altıncı ay kaçınma sonucunda tek seans yaklaşımı tanımlanan sınır içinde aşağı kalmadı.

Eksik veri, pandemi ve bekleme süreleri; tek seansta herkese kür anlamına gelmez. Özgün özet okundu.

Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.