PANİK BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE NEDENLER

Çarpıntı, terleme, titreme, nefes alamama hissi, göğüste rahatsızlık, baş dönmesi, uyuşma ve kontrolü kaybetme korkusu birlikte ortaya çıkabilir. Ataklar belirgin bir tetikleyici olmadan, bazen uykuda başlayabilir. Bedensel duyumların tehlike işareti olarak yorumlanması korkuyu daha da artırabilir. Genetik yatkınlık, stres ve biyolojik süreçler katkıda bulunabilir; tek bir açıklama herkes için geçerli değildir. [1]

Bazı kişiler yalnız dışarı çıkmamaya, toplu taşımadan kaçınmaya veya yanında sürekli birini bulundurmaya başlar. Bu değişiklikler kısa süreli güven verse de kişinin hareket alanı giderek daralabilir. Yardım istemek için atakların her gün olması gerekmez; yaşamın etkilenmesi önemlidir. [2]

TANI VE GÜVENLİ AYIRICI DEĞERLENDİRME

Tanı, tekrarlayan beklenmedik ataklarla birlikte en az bir ay süren yeni atak kaygısı veya belirgin davranış değişikliğinin klinik değerlendirilmesine dayanır. Hekim belirtilerin başlangıcını, süresini ve aradaki dönemi sorar; fiziksel hastalıklar açısından muayene yapar. Kalp, solunum ve tiroid hastalıkları eşlik edebileceğinden, önceden panik tanısı bulunması yeni bir bedensel sorunu dışlamaz. [1]

Acil başvuruda önce gerekli değerlendirmeyle akut fiziksel sorunlar araştırılır. Sonrasında güvenli taburculuk ve birinci basamak izlemi planlanabilir; yalnız atak yaşanmış olması her zaman hastaneye yatış gerektirmez. Madde kullanımı, kafein, alkol, depresyon ve kaçınma davranışları uzun dönem değerlendirmeye eklenir. [3]

Tablodaki durumlar birbirini dışlamaz; özellikle agorafobi eşlik edebilir. [5]

YÖNETİM VE TEDAVİ

Bilişsel davranışçı terapi etkili temel seçeneklerdendir. Tedavide kişinin atak sırasında ne düşündüğü, bedensel duyumları nasıl yorumladığı ve hangi durumları bıraktığı incelenir. Hedef yalnız atağı sonlandırmak değil, tekrar korkusunun davranışları yönetmesini azaltmaktır. Eğitimli terapistle düzenli çalışma ve seanslar arasındaki uygulamalar önemlidir. [2]

Uzun süren veya daha belirgin tablolarda, tercihler ve önceki tedavi yanıtına göre antidepresan düşünülebilir. NICE, benzodiazepinleri panik bozukluğunun uzun dönem çözümü olarak önermez. İlaç seçimi etkileşimler, yan etkiler ve aşırı doz riski dikkate alınarak yapılır; herkes için aynı reçete uygun değildir. [4]

İlacın yararı birkaç haftada başlayabilir, tam etkisi daha geç görülebilir. İlk günlerde düzelmemek tek başına başarısızlık sayılmaz. Bırakma kararı hekimle verilmelidir; kendi kendine kesme, atlama veya başka kişinin sakinleştiricisini kullanma güvenli değildir. Yetersiz yanıt varsa uzman değerlendirmesiyle plan yenilenir. [2]

İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

Takip görüşmesine atak sıklığı, süresi, bulunduğu ortam ve kaçınılan etkinlikler not edilerek gidilebilir. İşe dönüş, tek başına alışveriş veya yolculuk gibi kişinin seçtiği hedefler iyileşmeyi görünür kılar. Uyku, hareket ve kafein tüketimi de konuşulur. Çocuklarda, gebelikte veya karmaşık eş hastalıkta yetişkinlere ait genel öneriler doğrudan uygulanmamalı; ilgili uzmanlarla değerlendirme yapılmalıdır. [2,3]

ACİL UYARILAR

Yeni veya alışılmıştan farklı şiddetli göğüs ağrısı, bayılma ya da ciddi solunum güçlüğü “kesin panik” diye geçiştirilmemelidir. Bu durumlarda acil değerlendirme gerekir. Kendine zarar verme açısından yakın tehlikede 112 aranmalı veya acile başvurulmalıdır. [1,2]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Bir sonraki görüşmede “Atağım oldu” demenin yanına hangi etkinliğin yarım kaldığını eklemek yararlı olabilir. Kişi, yeniden yapmak istediği yolculuğu veya tek başına tamamlamak istediği işi kendi önceliğine göre seçebilir. Bu örnekler evde uygulanacak maruz bırakma talimatı değildir; terapistle birlikte hedef konuşmasını kolaylaştırır. Yakının rolü de açıklığa kavuşturulabilir: Her kararı kişi adına almak yerine, hangi desteğin istendiğini sormak daha saygılı bir başlangıçtır. Kontrol randevusunda işe yaramayan önerileri açıkça söylemekten çekinilmemelidir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.