PANKREASIN ENDOKRİN VE EKZOKRİN İŞLEVLERİ

EKZOKRİN BÖLÜM: BAĞIRSAĞA YÖNELİK SALGI

Ekzokrin pankreasın asiner hücreleri sindirim enzimlerinin üretimine katılır. Bu hücrelerden çıkan salgılar kanal sistemi içinde toplanır. Sindirim enzimleri, besinlerin vücudun yararlanabileceği daha küçük bileşenlere ayrılmasına yardım eder. Burada salgının hedefi doğrudan kan dolaşımı değil, ince bağırsağın içeriğidir. Endokrin ve ekzokrin sözcüklerinin farklılığı, organın iyi veya kötü çalışmasını değil, salgının ulaştırıldığı yolu anlatır. [4]

Pankreas salgısındaki bikarbonat, mideden duodenuma gelen asitli içeriğin nötralizasyonuna katkıda bulunur. Enzimlerin besinleri işlemesi ile ortamın asitliğinin düzenlenmesi birbirinden farklı, fakat birlikte çalışan işlevlerdir. Bu nedenle pankreas sıvısını yalnız bir enzim karışımı olarak öğrenmek yeterli değildir. Kanal yolunu izlemek de önemlidir: küçük kanallar daha büyük kanallara katılarak salgının bağırsakla buluşmasını sağlar. Normal bağlantıyı anlamak, hastalık bulunduğu sonucuna varmak değildir. [1]

ENDOKRİN BÖLÜM: ADACIKLARDAN KANA

Langerhans adacıkları, farklı hormonları üreten hücrelerin kümelendiği yapılardır. Beta hücreleri insülin, alfa hücreleri glukagon, delta hücreleri somatostatin salgılar. Adacık, pankreasın dışına eklenmiş ayrı bir organ değildir; aynı dokunun içinde farklı işlevde bir bölümdür. Hormonların kana geçmesi, pankreastan uzak karaciğer, kas ve yağ dokusu gibi hedeflerle iletişim kurulmasını sağlar. Aynı adacık içindeki hücreler de yerel sinyallerle birbirlerini etkileyebilir. [3]

İnsülinin salgılanması, beta hücresinin besin durumuna yanıt vermesiyle ilişkilidir. Glukozun hücre içinde işlenmesi ATP düzeyini değiştirir; bu değişiklik iyon kanallarını, hücre zarının elektriksel durumunu ve kalsiyum girişini etkileyerek hormon salıverilmesine bağlanır. Bu kısa zincir, kimyasal enerjiyle elektriksel ve salgısal yanıtın aynı hücrede nasıl ilişkilendiğini gösterir. Burada anlatılan normal mekanizma, bir ilaç dozu veya evde uygulanacak müdahale değildir. [3]

İNSÜLİN VE GLUKAGONUN GÖREV PAYLAŞIMI

İnsülin, öğün sonrası besinlerin kullanılmasına ve enerji depolanmasına katkıda bulunur. Glukagon ise özellikle karaciğerin depolanmış kaynaklardan glukoz sağlamasını ve yeni glukoz üretimini destekleyerek kan glukozunun aşırı düşmesine karşı düzenleyici rol üstlenir. Bu hormonlar birbirinden bağımsız iki düğme değildir. Diğer hormonlar, besinlerin bileşimi ve hedef dokuların yanıtı da bütün düzenin parçalarıdır. Kan şekeri dengesi yalnız pankreas içinde gerçekleşen bir olay değildir. [2]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

TEK BİR İŞLEV BÜTÜN ORGANI TEMSİL ETMEZ

Pankreasın hormon üretmesi ile vücudun o hormona verdiği yanıt ayrı kavramlardır. Örneğin insülinin üretilmesi, bütün hedef dokuların aynı duyarlılıkla yanıt vereceğini göstermez. Bu ayrım, glukoz düzenini yalnız hormon miktarına indirgememeyi sağlar. Aynı şekilde endokrin görevlerin öğrenilmesi, sindirim enzimlerinin nasıl çalıştığını tek başına açıklamaz. Bir organın iki işlevi bulunduğunda, her işlev kendi çıkış yolu ve hedefiyle izlenmelidir. [2]

Bu yazı pankreasın normal iş bölümünü açıklar; diyabetin tanısını, pankreatit değerlendirmesini veya enzim yerine koyma tedavisini anlatmaz. Anatomi ve fizyoloji bilgisi, laboratuvar sonuçlarından kişisel tedavi çıkarmak için kullanılmamalıdır. Öğrenirken “Hangi hücre üretiyor, hangi yoldan gidiyor, nerede etki ediyor?” sorularını ayrı tutmak, pankreasın iki görevini birbirine karıştırmadan kavramayı kolaylaştırır. [4]