PARATİROİD KARSİNOMU

Paratiroid karsinomu nadir bir endokrin kanserdir. Paratiroid hormonunun aşırı üretimi kan kalsiyumunu yükseltebilir; susama, sık idrara çıkma, bulantı, kabızlık, kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı veya taş yakınmaları görülebilir. Boyunda fark edilen kitle de değerlendirme gerektirir. Hastalığın önemli tehlikelerinden biri ağır ve kontrolü güç hiperkalsemidir; bu nedenle yalnız tümör boyutu değil, hormonun vücut üzerindeki etkileri de önem taşır.

Cerrahi planlama hastalığın olası malign niteliği fark edilerek yapılmalıdır. Avrupa Endokrin Cerrahları Derneğinin uzlaşısı, şüpheli karsinomda iğne biyopsisini önermemekte ve ilk girişimde kapsül bütünlüğünü koruyan en-blok çıkarımı vurgulamaktadır. Ameliyatın deneyimli merkezde yapılması önemlidir. Bu önerilerin önemli bölümü nadir hastalık nedeniyle düşük düzeyli kanıta dayanır; ileri hastalıkta kararlar yayılım, cerrahi risk ve hastanın beklentileriyle birlikte multidisipliner olarak verilmelidir.

Hiperkalseminin kontrolü özellikle ameliyat bekleyen veya çıkarılamayan tümörü olan hastalarda tedavinin temel hedeflerindendir. Lokal nüks veya uzak metastaz hastalığın yıllar sonra yeniden sorun yaratmasına yol açabilir. Uygun seçilmiş hastalarda tekrarlayan cerrahi girişimler hormon üretimini ve yakınmaları azaltabilir; bu yaklaşım her zaman tam iyileşme anlamına gelmez. Hastalığın seyri ve tedavinin amacı hastaya özgü biçimde değerlendirilmelidir.

Türkiye’den 2026’da yayımlanan tek merkezli seride patolojiyle tanınmış sekiz hasta geriye dönük incelenmiştir. Üç hastada cerrahi sonrasında tekrar bildirilmiş, tüm grup en-blok rezeksiyon geçirmiştir. Ancak bu kadar küçük bir örneklem nüksü öngören etkenleri güvenilir biçimde belirlemeye ya da iki hastada uygulanan radyoterapinin yararını ölçmeye yetmez. Bulgular, izlem gereksinimini gösterirken tedaviler arasında nedensel bir üstünlük kanıtı oluşturmaz.

Ekim 2026’da yayımlanan başka bir araştırma, ameliyat edilen 344 kişinin yalnız sekizindeki karsinomu inceleyerek PTH’nin tümör hacmine oranını araştırmıştır. Oran karsinom grubunda daha düşük bulunmuştur; ancak sonuç keşif niteliğindedir. Tek merkez, az sayıda malign olgu ve ultrasonla hacim ölçümünün değişkenliği nedeniyle bu oran bağımsız bir tanı testi veya cerrahi karar eşiği olarak kullanılmamalı, dış doğrulama beklenmelidir.