UYUŞMA VE KARINCALANMA (PARESTEZİ)

Seyir, uyuşmanın yeri, tetikleyiciler, aile öyküsü, alkol, iş/çevre maruziyeti, ilaçlar ve beslenme değerlendirilir.

Polinöropati kuşkusunda başlangıç, dağılım, sistemik hastalıklar, alkol ve ilaçlar; duyu, refleks, kuvvet ve yürüme muayenesiyle birlikte değerlendirilir.

Kuvvet, kas kitlesi/tonusu, refleksler, kraniyal sinirler ve yürüyüş incelenir; ayak deformitesi ve atrofi kalıtsal/uzun süreli nöropati ipucu olabilir.

Duyu muayenesinde yakınmalı ve etkilenmemiş alanlar karşılaştırılır; dokunma, iğne ucu, sıcaklık ve titreşim değerlendirilir. Duyu artışı ile duyu kaybı ayrı kaydedilir.

Parestezi bir belirti adıdır; dağılımı, başlangıcı ve eşlik eden bulgular merkezi veya periferik nedenlerin ayrımını yönlendirir.

Konuşma/görme bozukluğu, kraniyal sinir bulgusu veya ataksi merkezi nedenleri düşündürür. Asimetrik, tek sinire veya dermatom bölgesine uyan dağılımda bası/radikülopati değerlendirilir.

Canlı refleksler, duyu seviyesi veya mesane ve bağırsak bulguları periferik nöropati dışında miyelopati olasılığını gündeme getirir.

İki tarafta el ve ayak uçlarını etkileyen dağılım polinöropatiyi düşündürebilir; diyabet sık nedenlerdendir. B12 eksikliği de araştırılabilir. Tek sinir tutulumu, özellikle karpal tünel, farklı bir örüntüdür.

Sinir sıkışması kuşkusunda ultrason sinir yapısını ve olası bası nedenini değerlendirmeye yardımcı olabilir; bütün uyuşmalarda zorunlu tarama değildir.

Periferik nöropati olasıysa hemogram, metabolik panel, açlık glukozu, TSH, B12 ve immünfiksasyonlu serum protein elektroforezi başlangıç incelemeleridir; ek testler bulgulara göre seçilir.

Elektrodiagnostik inceleme uygun klinik kuşkuda nöropati örüntüsünü açıklamaya yardımcı olur; test seçimi uzman değerlendirmesine dayanır.

Sinir iletim çalışmaları klinik kuşkunun türüne uygun seçilir. Bir sinirdeki tek anormallik, dağılım ve diğer sinir bulguları değerlendirilmeden yaygın polinöropati olarak adlandırılmaz.

Küçük lif hastalığında standart sinir iletim testi normal olabilir; klinik bulgularla uyumlu olguda nicel duyu testi ve deri biyopsisi uzman değerlendirmesinin parçalarıdır.

Küçük lif nöropatisinde klinik işaretlerin duyu testleri veya deri biyopsisiyle birlikte değerlendirilmesi, yalnız belirtilere dayanmaktan daha sağlamdır.

KÜÇÜK LİF TANISINDA KANIT SINIRLARI

2019 çalışması 150 hastanın yeniden sınıflandırılmasını, 352 yeni başvurunun ileriye dönük doğrulamasından ayrı ele aldı. Belirtilerin klinik işaretlerle ve yapısal/işlevsel testlerle birleştirilmesi tanısal güveni artırdı; çalışma toplum taraması değildi.

2021 sistematik derleme 84 klinik çalışma ile yedi kılavuz/derlemeyi içerdi. İdiyopatik küçük lif nöropatisi tanımında belirgin farklılıklar bulundu; en sık kullanılan birleşik ölçüt yalnız çalışmaların %14’ünde kullanılmıştı. Bu sonuç bir tek testin bütün hastalara uygulanmasını değil, araştırma tanımlarının standardizasyon gereksinimini gösterir. Yalnız özet erişimi, ayrıntılı test eşikleri veya tedavi yolu çıkarmaya izin vermez.

Küçük lif nöropatisi araştırmalarında kullanılan tanı ölçütleri değişkendir; yalnız öznel yakınma kesin tanı olarak kabul edilmemelidir.

ELEKTRODİAGNOSTİK ARAŞTIRMANIN YORUMU

2019 ileriye dönük çalışmada polinöropati kuşkulu 313 kişiye sinir iletim incelemesi yapıldı; 1–6 yıllık kayıtlardaki klinik tanı referans alındı ve 219 kişide polinöropati doğrulandı. İncelenen sinir ve kayıt tekniği duyarlılığı etkiledi. Bu çalışma uzman laboratuvar stratejisini inceler; herkese EMG yapılmasını veya normal sonucun bütün uyuşma nedenlerini dışlamasını göstermez.

Tedavi nedene yönelir: diyabette glukoz yönetimi, doğrulanmış vitamin eksikliğinde yerine koyma, bası durumunda uygun egzersiz veya diğer tedaviler değerlendirilir. İlaç değişikliği hekimle planlanır; kendi kendinize ilaç kesmeyin veya yüksek doz vitamin başlamayın.

Alt ekstremite tutulumunda uygun ayakkabı, ayak bakımı, fizik tedavi ve yürüyüş eğitimi işlevi destekleyebilir.

Laboratuvar ve elektrodiagnostik incelemeler klinik örüntüye göre seçilir; nöropatik ağrı ilaçlarının kanıtı ağrısız uyuşma tedavisi olarak aktarılmaz.

Duyusu azalan el ve ayakları kesik, darbe ve yanıklardan koruyun. Süren ayak uyuşmasında düzenli ayak bakımı komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur.

Tanı belirsizse yakınmaların ve muayene bulgularının zaman içindeki değişimi yeniden değerlendirilir.

İzlemde dağılımın genişlemesi, yeni muayene bulguları ve işlev değişikliği yeniden değerlendirilir; başlangıçta belirsiz olguda tanı değişebilir.

Duyusu azalan el ve ayakları kesik, darbe ve yanıklardan koruyun. Süren ayak uyuşmasında düzenli ayak bakımı komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur.

ACİL DEĞERLENDİRME VE YÖNLENDİRME

Uyuşmaya güçsüzlük, konuşma veya görme değişikliği, yürüme güçlüğü, bilinç değişikliği ya da yeni mesane veya bağırsak kontrol kaybı eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.

Baş, boyun veya sırt yaralanmasından hemen sonra başlayan uyuşma acil değerlendirme gerektirir.

Günler içinde başlayan, hızla ilerleyen, şiddetli, asimetrik veya güçsüzlük/otonom bozukluğun baskın olduğu yakınma acil nörolojik değerlendirme gerektirir; Guillain–Barré sendromu ve vaskülit gibi tedavi edilebilir nedenler gözden kaçırılmamalıdır.

Akut-subakut, asimetrik veya motor ağırlıklı nöropati kuşkusu rutin randevuya bırakılmaz; acil nöromüsküler değerlendirme gerekir.