PATELLA ÇIKIĞI

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Patella çıkığında diz kapağı, uyluk kemiğinin önündeki oluğundan ayrılır. Bu durum bütün diz ekleminin çıkmasıyla aynı değildir. Dönme hareketi, uygunsuz düşme veya darbe sonrasında ağrı, şişlik ve kapağın yana kaymış görünmesi gelişebilir. Diz hareketi zorlaşabilir. Kapağın kendiliğinden geri dönmesi de mümkündür; böyle bir olayın ardından dizin değerlendirilmesi yine gerekir. Kişinin diz kapağını elle yerine koymaya çalışması uygun değildir. [1]

Belirgin şekil değişikliği, hızla büyüyen şişlik, şiddetli ağrı veya üzerine basamama tıbbi yardım gerektirir. Yaralanma sırasında dizin nasıl durduğu ve daha önce benzer olay olup olmadığı anlatılmalıdır. Hastanede muayene ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Yerine getirme işlemi sağlık profesyoneline aittir. Ağrı kontrolü ve destek sonrasında kişinin hangi hareketleri yapabileceği açık biçimde açıklanmalıdır. [1]

İyileşme döneminde diz çevresindeki kasların gücü ve kontrolü yeniden kazanılır. Verilen egzersizlerin aşamalı uygulanması önemlidir. Spor, araç kullanma ve iş yükü için ayrı karar gerekebilir. Diz kapağının yeniden kayması veya kayacakmış gibi olması takipte bildirilmelidir; ilk ağrının geçmesi tekrar riskinin ortadan kalktığını göstermez. [1]

STABİLİTE VE PROFESYONEL TANI

Patellayı yerinde tutan yapılar arasında bağlar, kaslar ve oluğun şekli bulunur. İç taraftaki destekleyici bağın hasarı, sığ oluk, bacak hizası veya tendonun çekiş yönü instabiliteyi etkileyebilir. Muayene yalnız ağrılı noktayı değil, dizin genel dizilimini ve hareketini de inceler. Röntgenler kemik yapıyı gösterir; MR serbest kemik veya kıkırdak parçasını ve bağları değerlendirmek için kullanılabilir. [2]

İlk çıkık çoğu zaman ameliyatsız tedavi edilebilir. Dizlik ve fizyoterapi seçilen hastalarda kas kontrolünü destekler. Buna karşılık tekrarlayan instabilite, yüksek nüks riski veya belirgin hareket bozukluğu cerrahi değerlendirme gerektirebilir. Cerrahi yöntem, kemik dizilimi ile yumuşak doku sorununun niteliğine göre seçilir. Tek bir ameliyat adı bütün hastalar için uygun değildir; yarar ve riskler kişiye özgü konuşulur. [2]

Çıkık sırasında patella ve uyluk kemiğinin eklem yüzeyleri zarar görebilir. Bu nedenle sorun yalnız kapağın yerinden oynaması değildir. Takılma, tekrarlayan şişlik ve güvensizlik hissi eklem içi hasar açısından önemlidir. Başlangıçta basit görünen yaralanmada devam eden belirtiler yeniden değerlendirme gerektirir. [2]

ÇOCUK VE ERGENLERDE ÖZEL YAKLAŞIM

Royal Children’s Hospital kılavuzu çocuk ve ergenleri kapsar; erişkine aynen aktarılmaz. Aktif ergenlerde travmatik patella çıkığı sonrasında osteokondral yaralanma özellikle araştırılır. Kendiliğinden yerine dönmüş patella da aynı dikkatle değerlendirilir. Küçük bir kemik parçası daha geniş kıkırdak hasarının işareti olabileceğinden grafi bulguları klinik bağlamda yorumlanır. Kılavuz ilk çıkık sonrasında MR ile değerlendirmeye ayrıca önem verir. [3]

Çocukta devam eden kilitlenme, serbest parça veya belirgin osteokondral yaralanma ortopedi değerlendirmesini gerektirir. Rehabilitasyonda kuvvet kadar denge ve hareketi algılama becerisi de ele alınır. Ağrılı ilk muayenede bazı stabilite değerlendirmeleri sınırlı kalabilir; takip bu belirsizliği gidermeye yardımcı olur. Aileye kontrolün amacı ve kötüleşme halinde başvuru yolu açıklanmalıdır. Okul ve spor planı çocuğun durumuna göre düzenlenir. [3]

Buradaki pediatrik kaynak, herkese aynı MR günü veya aynı dizlik süresi önerildiği anlamına gelmez. Yerel hizmet düzeni ve ortopedi kararı esas alınır. Çıkığın tekrarlamasını önleme hedefi, ağrı azaldığı anda yarışmalı spora dönmekten daha önemlidir. Rehabilitasyon tamamlanmadan dönüş yeniden yaralanma riskini artırabilir. [3]

Tedavinin başarısı yalnız kapağın görüntüde ortalanmasıyla ölçülmez. Dizini kullanırken duyulan güven, şişlik atakları ve günlük hareket kapasitesi de önemlidir. Hastanın önceki çıkıklarını ve hedeflediği sporu anlatması, tekrar riski ile tedavi seçeneklerinin birlikte değerlendirilmesini kolaylaştırır. [2]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.