PELVİS HALKASI KIRIKLARI

TRAVMA VE BAŞLANGIÇ İŞLEVİ

Mekanizma, ağrı, hareket/yük verme ve eşlik eden yaralanmalar değerlendirilir. Yüksek enerjili halkanın bozulması ile yaşlıdaki düşük enerjili kemik yetmezliği ayrılır. [1] Kırılgan yaşlıda antikoagülan/antiagregan kullanımı kanama izlemini özellikle önemli kılar. [5]

FİZYOLOJİ VE AÇIK YARALANMA

Kan basıncı, nabız, perfüzyon ve bilinç seri izlenir; erken normal hemoglobin ciddi kanamayı dışlamaz. Laktat/baz açığı resüsitasyon yanıtını değerlendirmeye yardımcıdır. Perineal hematom, rektal/üretral kanama ve açık yaralar araştırılır; kuvvetli pelvis manevraları kanamayı artırabilir. [4]

Perine, anus/rektum veya alt karınla ilişkili açık pelvis yarası erken genel/kolorektal cerrahi ve ortopedi değerlendirmesi gerektirir; mesane/üretra yaralanması ayrıca araştırılır. [2]

DÜŞÜK ENERJİLİ AĞRIDA GİZLİ ARKA HALKA

Yaşlıda rami kırığı görülse bile arka halka/sakrum hasarı BT’de araştırılır. Grafi ve BT ağrıyı açıklamıyorsa MR düşünülebilir. Lumbosakral dejenerasyon, inflamasyon ve tümör kaynaklı ağrı ayırıcı tanıdadır. [5]

GÖRÜNTÜLEME VE SINIFLAMA

Yüksek enerjili erişkin yaralanmada intravenöz kontrastlı travma BT’si gerekir. [2]

Çocukta görüntüleme klinik değerlendirmeye göre seçilir; her olguda tarama pelvis grafisi veya BT zorunlu değildir. Klinik endikasyonda kontrastlı abdominopelvik BT tercih edilir. RCR çocuk yaklaşımı 16 yaş altında önceliklidir. [14]

Hemodinamik olarak instabil hastada hızlı pelvis grafisi/eFAST kanama kaynağı değerlendirmesine yardımcıdır; negatif eFAST pelvis kanamasını dışlamaz. Stabil hastada kontrastlı BT kullanılır. Young–Burgess örüntüsü anteroposterior/lateral kompresyon, vertikal makaslama veya karma mekanizmayı tanımlar. WSES anatomiyi hemodinamik durumla birleştirir; şok, basit görünen kırıkta da ağır kategori oluşturur. [4]

KANAMA KONTROLÜ ÖNCE GELİR

Aktif kanama şüphesinde eğitimli ekip uygun pelvik bağlayıcı uygular. [3] Bağlayıcı belde değil büyük trokanterler düzeyinde konumlandırılır; geçici stabilizasyon aracıdır. [4] Şokta kan ürünleriyle resüsitasyon ve travma protokolüne uygun erken traneksamik asit değerlendirilir. Bağlayıcı yerindeyken kırık BT’de gizlenebilir; stabilizasyon sonrasında çıkarma planı ve kontrol görüntüsü gerekir. [2]

Devam eden kanamada veya anjiyoembolizasyon zamanında sağlanamıyorsa geçici ekstraperitoneal paketleme önerilir; gerektiğinde açık abdominal cerrahiyle birleştirilebilir. Embolizasyon ve paketleme merkez olanakları, kanama kaynağı ve fizyolojiye göre birlikte planlanır. [3]

Bağlayıcı, yerel çıkarma protokolüyle ideal olarak 24 saat içinde kaldırılır; instabil hastada kontrolsüz çıkarılmaz. [2]

DEFİNİTİF TESPİT VE KONSERVATİF BAKIM

Mekanik olarak stabil düşük enerjili kırıklar çoğunlukla ameliyatsız, instabil yaralanmalar ise rekonstrüksiyonla tedavi edilir; yöntem genel durum ve örüntüye bağlıdır. [1] Definitif cerrahi yapılamıyorsa geçici eksternal stabilizasyon düşünülebilir. Rekonstrüksiyon fizyoloji düzeldikten sonra planlanır; uzman merkeze sevk geciktirilmez. [2]

Yaşlı kırılganlık kırığında FFP I–II çoğunlukla analjezi, destekli erken mobilizasyon ve dinamik izlemle yönetilir. İlerleyen kayma, süren ağrı/yürüyememe veya FFP III–IV cerrahi değerlendirme gerektirir. Mobilizasyon zorlanmaz; osteoporoz ve trombozdan korunma planlanır. [5]

ÇOK YÖNLÜ REHABİLİTASYON

Uzman pelvis/rehabilitasyon kontrolünde ağrı, yürüme, psikolojik durum, üriner ve cinsel işlev değerlendirilir; trombozdan korunma planı kaydedilir. [2] Kırılgan yaşlıda yeni ağrı veya işlev kaybında görüntüleme ve tedavi planı yeniden gözden geçirilir. [5]

ACİL KÖTÜLEŞME

Soğuk terleme, bilinç değişikliği veya dolaşım bozulması kanama açısından acildir. Üretral/rektal kanama ve perineal hematom ilişkili organ hasarını düşündürür. [4] Yaşlıda düşük enerjili yaralanma kanamayı bütünüyle dışlamaz. [5]