PİRÜVAT DEHİDROGENAZ EKSİKLİĞİ

Piruvat dehidrogenaz kompleksi eksikliği, karbonhidratlardan elde edilen piruvatın asetil-KoA dönüşümünü etkileyen bir enerji metabolizması bozukluğudur. Klinik görünüm geniştir; laktik asidozla birlikte gelişim gecikmesi, hipotoni, nöbet ve hareket koordinasyonu sorunları görülebilir. Bazı kişilerde doğumdan hemen sonra ağır belirtiler başlarken, daha geç tanınan olgular da vardır. Tek bir klinik bulgu, bütün genetik alt tipleri ve gelecekteki seyri açıklamaz.

Primer kompleks bozukluğu, tiyamin veya lipoik asit metabolizması gibi nedenlere bağlı sekonder enzim işlev kaybından ayrılmalıdır. Benzer biyokimyasal sonuçlar farklı tedavi gereksinimleri anlamına gelebilir. Genetik nedenin belirlenmesi bu nedenle önemlidir. Tiyamin desteğine biyokimyasal ya da nörolojik yanıt yalnız bazı hastalarda görülür; vitamin verilmesi, tüm olgularda düzelme beklenmesi anlamına gelmez. Rehabilitasyon ve hareketliliğin korunması bakımın önemli parçalarıdır.

Ekim 2026 uzlaşısı PDHA1, PDHB, DLAT, PDHX ve PDP1 ilişkili primer hastalığı kapsar; DLD ve sekonder eksiklikler bu kapsamın dışındadır. Moleküler inceleme öne çıkarılır ve karbonhidrat yükleme testi önerilmez. Ketojenik diyet, genetik tanı ve ilgili kontrendikasyonların dışlanması sonrası uzman ekipçe planlanır. DLD, ECHS1 ve yağ asidi oksidasyonu bozukluklarına aynı diyet yaklaşımı otomatik uygulanmamalıdır.

2026 İsveç çalışması, 2003–2022 döneminde tanı alan 54 kişiyi değerlendirmiştir; 44 kişide PDHA1 ilişkili hastalık, iki kişide DLD ilişkili hastalık bulunmuştur. Sekiz ölüm bildirilmiştir. Genotip, cinsiyet ve klinik başlangıç bakımından farklı seyirler saptanması, bireysel değerlendirme gereğini gösterir. Bu kohortun kapsamı güncel uzlaşınınkinden daha geniştir ve gözlemsel veriler ketojenik diyetin karşılaştırmalı etkinliğini kanıtlamaz.

Aileye yazılı acil durum planı verilmesi önemlidir. Akut ağır kötüleşme yoğun bakım gerektirebilir. Ketojenik diyet alan bir hastada bile hipoglisemi geliştiğinde gerekli glukoz tedavisi engellenmemelidir; akut sıvı ve metabolik yaklaşım uzman değerlendirmesine dayanmalıdır.