PLANTAR FASİİT

GENEL BAKIŞ

Plantar fasiit, topukla parmaklar arasında uzanan ve ayak kavsini destekleyen plantar fasyanın ağrılı yüklenme sorunudur. Ağrı çoğunlukla topuğun altındaki yapışma bölgesindedir. Halk arasında “topuk dikeni” denmesi yanıltıcı olabilir: Röntgendeki kemik çıkıntısı ağrısı olmayan kişilerde de görülür ve tek başına ağrının nedenini açıklamaz. Tedavinin hedefi görüntüyü değil, yürümeyi ve yük taşıma kapasitesini iyileştirmektir. [1,3]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Sabah yataktan kalkınca veya oturduktan sonraki ilk adımlarda belirginleşen ağrı karakteristiktir. Bir süre hareketle hafifleyebilir; uzun yürüyüş veya ayakta kalma sonrasında yeniden artabilir. Ayak tabanını germek de rahatsızlık oluşturabilir. Ağrının yeri ve gün içindeki davranışı tanısal değerlendirmeye yardımcı olur; yalnız “topuğum ağrıyor” ifadesi bütün nedenleri birbirinden ayırmaz. [2]

Antrenman yükünün hızla artması, sert zeminde uzun süre ayakta çalışma, baldır gerginliği, uygun olmayan ayakkabı ve fazla vücut ağırlığı yük dağılımını etkiler. Yüksek veya düz ayak kavsi de bazı kişilerde katkıda bulunur. Sorun yalnız sporcularda görülmez. İltihaplı romatizma öyküsü bulunan kişilerde topuk bölgesindeki yakınma, tendon ve bağların kemiğe yapışma yerlerinin tutulmasıyla ilişkili olabilir. [1,3]

NE ZAMAN DEĞERLENDİRME GEREKİR?

Günlük yürümeyi engelleyen, giderek artan veya evdeki önlemlere rağmen düzelmeyen ağrı için muayene gerekir. Uyuşma ve duyu kaybı klasik plantar fasiit tablosuna ek değerlendirme gerektirir. Diyabeti olan kişi yeni ayak ağrısını basit bir zorlanma saymamalıdır. Özellikle travma sonrasında başlayan yakınmalar, önceki “topuk dikeni” tanısına dayanarak değerlendirmesiz bırakılmamalıdır. [1,2]

TANI VE AYIRICI TANI

Hekim ağrının başlangıcını, iş ve spor yükünü, ayakkabıları ve eşlik eden hastalıkları sorgular. Topuğun altındaki hassasiyet, ayak bileği hareketi ve baldır esnekliği değerlendirilir. Stres kırığı, Aşil yapışma bölgesi hastalığı ve sinir sıkışması farklı tedavi gerektirebilir. Röntgen bazı alternatifleri araştırmak için kullanılır; tipik yakınması olan herkese MR veya ultrason gerekmez. Görüntüleme kararı klinik soruya dayanmalıdır. [1]

TEDAVİ: YÜKÜ DÜZENLE, HAREKETİ KORU

İlk adım ağrıyı sürekli kışkırtan yükü azaltmaktır. Bu, bütün hareketten vazgeçmek değildir; uzun koşu yerine tolere edilen yüzme gibi seçenekler düşünülebilir. Topuğu yastıklayan, ayağı destekleyen ayakkabı kullanmak ve sert zeminde çıplak ayakla yürümemek yardımcı olabilir. Ağrı kesici seçimi kişisel hastalıklar ve kullanılan ilaçlar değerlendirilerek yapılmalıdır. [2]

Fizyoterapi, plantar fasya ve baldır germe çalışmalarıyla kuvvetlendirmeyi kişinin kapasitesine uyarlar. Tabanlık tek başına bütün tedavinin yerine geçirilmemelidir; diğer yöntemlerle birlikte seçilebilir. Sürekli sabah ilk-adım ağrısı olanlarda gece ateli değerlendirilebilir. Tedavide hangi egzersizin nasıl uygulanacağı, uyum ve tolerans kadar önemlidir; herkese aynı ürün veya aynı program gerekli değildir. [4]

Uzayan yakınmalarda tanı ve uygulanan program yeniden gözden geçirilir. Şok dalgası veya enjeksiyon gibi yöntemler seçilmiş hastalarda konuşulabilir; bunlar ilk değerlendirmeyi ve yük düzenlemesini gereksiz kılmaz. Cerrahi, basit tedaviler sonuç vermediğinde nadiren düşünülür. İyileşme aylar sürebilir; bir haftalık değişimle tedaviyi başarılı veya başarısız ilan etmek uygun değildir. [3]

İZLEM İÇİN ÖĞRETİCİ TABLO

Kontrolde ayakkabının uygunluğu kadar çalışma gününün nasıl geçtiği de konuşulmalıdır. Aynı toplam yürüme süresi, kesintisiz uzun ayakta kalma ile kısa aralıklı yürüyüşlerde farklı tolere edilebilir. Tedavi hedefi günlük yükü uygulanabilir biçimde düzenlemektir. Hasta işe yarayan değişiklikleri ve ağrıyı artıran durumları kaydederek programın kişiselleştirilmesine katkı sağlayabilir. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.