POLİFARMASİ VE İLAÇ AZALTMA
ÖZET
Polifarmasi çok sayıda ilacın birlikte kullanılmasıdır; tek başına uygunsuz bakım demek değildir. İlaç azaltma, artık yararı sınırlı veya zararı ağır basan tedavileri kişiyle birlikte gözden geçirip güvenli biçimde azaltma ya da durdurma sürecidir. Hedef yalnız kutu sayısını azaltmak değil, tedavi yükü ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Amaç, yarar-zarar, kesilme riski ve paylaşılan takip; tek ilacı bırakma reçetesi değil. Ağırlıkla erişkin multimorbidite ve ileri yaş; çocuk/gebelik için ilaç sınıfına özgü değerlendirme gerekir.
NEDEN YENİDEN DEĞERLENDİRME GEREKİR?
Bir zamanlar doğru olan ilaç, yaş, hastalıklar veya kişinin hedefleri değişince aynı yararı sağlamayabilir. Kesme işlemi yoksunluk belirtilerine veya hastalığın yeniden kötüleşmesine yol açabileceğinden kendi kendine bırakma yerine sağlık profesyoneliyle plan yapılmalıdır. İlaç azaltma, bakımın kesilmesi değildir. [2]
GÖRÜŞMEDE SORULABİLECEKLER
“Bu ilaç hâlâ hangi amaçla kullanılıyor?”, “Bana sağladığı yarar ve yük nedir?”, “Daha güvenli seçenek var mı?” soruları görüşmeyi somutlaştırır. Kişinin tercihleri, bakım verenin desteği ve birden çok uzman arasında iletişim önemlidir; yalnız reçete sayısından kişisel karar çıkarılmaz. [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
İZLEM VE ÖNERİLER
KISA DÖNEMDEN UZUN DÖNEME
OPTIMISE’nin uzun izlemi yatış veya ölümde artış gösteren kanıt bulmadı; güven aralığı küçük farkları dışlamıyordu. Yaşayan müdahale katılımcılarının yaklaşık yarısı azaltmayı sürdürdü. İzlem, yalnız ilk reçete değişikliğini değil belirtileri, hedef hastalık kontrolünü ve gerektiğinde yeniden başlama kararını içerir. [5]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
KİMİ ÖNCE DEĞERLENDİRMELİ?
Çoklu kronik hastalık, tedavi yükü, istenmeyen etkiler ve plansız bakım başvuruları birlikte değerlendirilir. NICE erişkin multimorbiditede çok sayıda düzenli ilacı, özellikle 15 veya fazlasını, yapılandırılmış yaklaşım için güçlü bir işaret sayar; daha az ilaç kullanan yüksek riskli kişilerin de değerlendirmeye gereksinimi olabilir. Sayısal eşik ilaç kesme emri değildir. [3]
İLAÇ BAŞINA YARAR–ZARAR VE KİŞİNİN HEDEFİ
Her ilacın gerekçesi, kişinin öncelikleri ve günlük yükü karşılaştırılır. Yaşam kalitesi, işlev ve bakım koordinasyonu değerlendirmeye katılır. Birden çok hastalığın ayrı rehberlerini üst üste uygulamak yerine bütün tedavi planı birlikte tartılır. Sorumlu koordinatör, takip zamanı ve acil bakıma erişim planı hasta ile kararlaştırılır. [3]
DEĞİŞİKLİĞİ PLANLAMAK
Kesme kararı hangi ilaç, hangi amaç ve hangi izlem sorularını yanıtlamalıdır. Bazı ilaçların aniden bırakılması sorun oluşturduğundan azaltma hızı ilaca özgü rehberle belirlenir; tüm ilaçlara ortak yüzde veya hafta şeması yoktur. Önceki kesme deneyimi ve kişinin kaygıları konuşulur, yeniden belirti ortaya çıkarsa kiminle temas kurulacağı netleştirilir. [2]
AZALTMA DENEMESİ BAŞARISIZLIK DEĞİLDİR
OPTIMISE’de seçilmiş 80 yaş ve üstü, sistolik basıncı 150 mmHg altında ve en az iki antihipertansif kullanan kişilerde bir ilaç çıkarılması kısa dönemde kontrolü büyük ölçüde korudu. Ancak basınç bir miktar yükseldi ve herkes azaltmayı sürdüremedi. Bu çalışma kontrolsüz hipertansiyonlu veya farklı endikasyonlu hastaya toplu ilaç kesme gerekçesi değildir. [4]
EĞİTİM İŞE YARAYABİLİR AMA İZLEM YERİNİ TUTMAZ
D-PRESCRIBE hasta eğitimi ve hekime eczacı önerisini birleştirerek seçilmiş uygunsuz ilaçların bırakılmasını artırdı. Sedatif azaltmayı deneyenlerin bir bölümünde yoksunluk belirtisi görüldü. “Daha az ilaç” çıktısıyla daha az hastaneye yatış veya daha uzun yaşam çıktısı ayrılmalıdır. [6]
KARARI DEĞİŞTİREN AYRIMLAR
Bu tablo kavramsal karar desteğidir; kişiye özel reçete veya tek başına kurum protokolü değildir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Medication safety in polypharmacy: technical report ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2019 · Erişim: 2026-10-26
- What is Deprescribing? ↗
Deprescribing.org · Kaynak tarihi: tarih belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-26
- Multimorbidity: clinical assessment and management ↗
NICE NG56 · Kaynak tarihi: 2016 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of Antihypertensive Medication Reduction vs Usual Care on Short-term Blood Pressure Control in Patients With Hypertension Aged 80 Years and Older: The OPTIMISE Randomized Clinical Trial. ↗
James P Sheppard ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2020 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of antihypertensive deprescribing on hospitalisation and mortality: long-term follow-up of the OPTiMISE randomised controlled trial. ↗
James P Sheppard ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Effect of a Pharmacist-Led Educational Intervention on Inappropriate Medication Prescriptions in Older Adults: The D-PRESCRIBE Randomized Clinical Trial. ↗
Philippe Martin, Robyn Tamblyn, Andrea Benedetti, Sara Ahmed, Cara Tannenbaum · Kaynak tarihi: 2018 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 3 ARAŞTIRMA
Seçilmiş çalışmalar aşağıdadır. Bulgular çalışmanın ortamı, tasarımı ve değerlendirdiği sonuçlarla sınırlıdır; tek bir çalışma tüm uygulamaları temsil etmez.
01 · OPTIMISE: TEK ANTİHİPERTANSİF AZALTMA
Effect of Antihypertensive Medication Reduction vs Usual Care on Short-term Blood Pressure Control in Patients With Hypertension Aged 80 Years and Older: The OPTIMISE Randomized Clinical Trial.
James P Sheppard, Jenni Burt, Mark Lown, Eleanor Temple, Rebecca Lowe, Rosalyn Fraser, Julie Allen, Gary A Ford, Carl Heneghan, F D Richard Hobbs, Sue Jowett, Shahela Kodabuckus, Paul Little, Jonathan Mant, Jill Mollison, Rupert A Payne, Marney Williams, Ly-Mee Yu, Richard J McManus, OPTIMISE Investigators · JAMA · 2020
Çalışma türü: Açık randomize daha-kötü-olmama çalışması
Kapsam: 569 kişi; ≥80 yaş, sistolik basınç <150 mmHg ve en az iki antihipertansif.
ÖZET
12 haftada basınç kontrolü azaltma ve olağan bakım kollarında benzerdi; azaltma %66,3’ünde sürdü. Sistolik basınç müdahale kolunda ortalama 3,4 mmHg daha yüksek kaldı.
Hekimin azaltmaya uygun gördüğü seçilmiş kişiler; kısa süre nadir zararları değerlendirmek için yetersizdir. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 32453368 · DOI: 10.1001/jama.2020.4871
02 · OPTIMISE: UZUN DÖNEM İZLEM
Effect of antihypertensive deprescribing on hospitalisation and mortality: long-term follow-up of the OPTiMISE randomised controlled trial.
James P Sheppard, Eleanor Temple, Ariel Wang, Anne Smith, Stephanie Pollock, Gary A Ford, F D Richard Hobbs, Nicola Kenealy, Paul Little, Mark Lown, Simon de Lusignan, Jonathan Mant, David McCartney, Rupert A Payne, Marney Williams, Ly-Mee Yu, Richard J McManus, OPTiMISE Investigators · The lancet. Healthy longevity · 2024
Çalışma türü: Randomize kohortun elektronik kayıtlarla takibi
Kapsam: Başlangıçtaki 569 kişiden 564’ü; medyan dört yıl.
ÖZET
Hastaneye yatış veya ölüm için düzeltilmiş tehlike oranı 0,93 idi; %95 güven aralığı 0,76–1,12. Belirgin artış kanıtı saptanmadı.
Başlangıçta seçilmiş, tansiyonu kontrollü ileri yaş grubu; sonuç tüm kırılganlık düzeylerine ve ilaç sınıflarına taşınamaz. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39094592 · DOI: 10.1016/S2666-7568(24)00131-4
03 · D-PRESCRIBE: ECZACI DESTEKLİ BIRAKMA
Effect of a Pharmacist-Led Educational Intervention on Inappropriate Medication Prescriptions in Older Adults: The D-PRESCRIBE Randomized Clinical Trial.
Philippe Martin, Robyn Tamblyn, Andrea Benedetti, Sara Ahmed, Cara Tannenbaum · JAMA · 2018
Çalışma türü: Eczane düzeyinde küme randomize çalışma
Kapsam: Quebec’te 69 eczaneden 489 kişi; ≥65 yaş ve hedef uygunsuz ilaç kullanımı.
ÖZET
Altı ayda hedef reçetenin yenilenmemesi eğitim kolunda %43, olağan bakımda %12 idi. Sedatif azaltma girişiminde yoksunluk belirtileri bildirildi.
Seçilmiş dört ilaç grubu incelendi; bir grupta sayı analiz için yetersizdi. Bırakma çıktısı uzun dönem klinik yarar kanıtı değildir. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 30422193 · DOI: 10.1001/jama.2018.16131
Eğitim amaçlıdır; kişisel sağlık değerlendirmesi, tedavi önerisi veya kurumun yetkili güvenlik protokolünün yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.