POLİGENİK RİSK SKORU DEĞERLENDİRMESİ

Poligenik risk skoru, çok sayıda genomik varyantın birlikte taşıdığı risk bilgisini istatistiksel olarak özetler. NHGRI tanımında skorun kendisi yalnız genomik bilgiye dayanır; çevresel ve diğer etkenleri doğrudan içermez. Bu nedenle bir kişinin gelecekteki sağlığını tek başına açıklayan bir ölçüm değildir. Klinik değerlendirmede skorun hangi soruya yanıt verdiğinin anlaşılması gerekir.

Bir raporda yalnız “yüksek risk” yazması yorum için yeterli değildir. ClinGen ve PGS Catalog raporlama standardı, hangi sonucun tahmin edildiğini, kullanılan modelin amacını ve riskin hangi zaman dilimini kapsadığını açıkça belirtmeyi ister. Göreli risk sunuluyorsa karşılaştırma grubunun, mutlak risk sunuluyorsa tahmin edilen olayın zaman ufkunun açıklanması gerekir. Aynı sayı farklı bağlamlarda farklı anlam taşıyabilir.

Skorun geliştirildiği topluluk ile uygulanacağı topluluk arasındaki fark önemlidir. ESC’nin 2025 kardiyovasküler konsensusu, farklı genetik kökenlerde performansın değişebildiğini ve uygun eşiklerin belirlenmesi için topluluğa uyarlanmış kanıt gerektiğini vurgular. Analitik doğruluk, klinik geçerlilik ve klinik yarar birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. İyi bir istatistiksel ilişki, test sonucuna göre bakım değiştirmenin yararlı olduğunu kendiliğinden göstermez.

Bu ayrım tarama araştırmalarında da önem taşır. BARCODE1 çalışmasında 6393 katılımcının skoru hesaplanmış, en yüksek risk grubundaki 745 kişi ileri değerlendirmeye çağrılmıştır. Bunlardan MR ve biyopsi yapılan 468 kişide 187 prostat kanseri saptanmış; 103 kanser orta veya daha yüksek risk sınıfında bulunmuştur. Yüzde 40 saptama oranı tüm davet edilenlere değil, biyopsi yapılan bu seçilmiş gruba aittir.

Çalışma, yüksek skorlu kişilere odaklanan taramanın uygulanabilirliğini göstermiştir; ancak tek kollu tasarım ve Avrupa kökenli katılımcılar sonuçların aktarılabilirliğini sınırlar. Kanser saptama oranı ile ölüm riskini azaltma kanıtı eşdeğer değildir. Bu nedenle araştırma sonucundan herkesin aynı testi yaptırması veya düşük skorda olağan değerlendirmeyi bırakması gerektiği sonucu çıkarılamaz.