POLİMORF IŞIK ERÜPSİYONU

ÖYKÜ: GÜNEŞLE ZAMAN İLİŞKİSİNİ KAYDEDİN

Maruziyetten döküntüye geçen süre, atakların mevsimi, tatil veya cam arkasındaki maruziyet ve önceki benzer ataklar sorulur. Aynı kişide döküntü biçimi genellikle benzerdir. İlaçlar ve diğer fotosensitivite nedenleri ayırıcı tanı için gözden geçirilir.

Hastalığın açık hava etkinlikleri, tatil ve psikolojik iyilik üzerindeki etkisi kaydedilir. Şiddetli güneşten kaçınanlarda D vitamini eksikliği olasılığı değerlendirilir; herkese aynı doz takviye veya güneşlenme önerisi verilmez.

MUAYENE: DAĞILIM VE LEZYON SÜRESİ

Papül, ekzematöz plak veya küçük veziküller simetrik fakat parçalı dağılım gösterebilir. Sürekli güneş gören yüz ve el sırtları daha az tutulabilir. Lezyonların günlerce sürmesi, dakikalar içinde beliren geçici ürtikerden ayrımda zaman öyküsünü önemli kılar.

AYIRICI TANI: LUPUS, PORFİRİ VE İLAÇLAR

Kutanöz lupus, porfiri, solar ürtiker, fotoaggrave atopik dermatit ve ilaca bağlı fotosensitivite düşünülür. İsimdeki polimorf ifadesi her ışığa duyarlı döküntüyü kapsamaz. Atipik seyir veya sistemik belirtiler yalnız güneş alerjisi diye açıklanmamalıdır.

TANI: ÇOĞUNLUKLA KLİNİK, KUŞKUDA HEDEFLİ TEST

Tanı tipik öykü ve görünümle konabilir; kuşkuda dermatoloji değerlendirmesi gerekir. Fototest kontrollü dalga boylarıyla döküntüyü üretmeye çalışır ve seçilmiş olgularda diğer ışığa duyarlılık hastalıklarını ayırmaya yardımcı olur. Her hastaya rutin yapılmaz.

Lupus kuşkusunda tam kan sayımı, ANA ve ENA gibi testler klinik bağlama göre seçilir; gerektiğinde biyopsi ve direkt immünfloresans değerlendirilir. PMLE histolojisi özgül değildir. Bir test sonucu tek başına tüm klinik değerlendirme yerine kullanılmamalıdır.

TEDAVİ: KORUNMA VE ALEVLENME KONTROLÜ

SPF 50 veya üzeri güneş koruyucu, şapka ve koruyucu giysi kullanılır. Koruyucu güneşe çıkmadan uygulanır; iki saatte bir ve yüzme sonrasında yenilenir. Kaşıntı için uygun antihistaminik, serinletici nemlendirici veya kalamin yardımcı olabilir.

Topikal kortikosteroidler atakları azaltabilir. Çok rahatsız edici hastalıkta erken ilkbaharda kontrollü fototerapiyle tolerans geliştirme veya seçilmiş olguda hidroksiklorokin düşünülebilir. Fototerapinin etkisi kalıcı değildir; tedavi planı uzman gözetimi gerektirir.

Kısa prednizolon kürü küçük randomize çalışmada kaşıntı ve döküntünün daha çabuk düzelmesiyle ilişkiliydi; yalnız on kişi ilaç kullanmıştı. Bu sınırlı veri, sık tekrarlanan tatil kürlerinin güvenliğini kanıtlamaz. Sistemik steroid kararı hekim değerlendirmesiyle verilmelidir.

Hidroksiklorokin öncesi göz değerlendirmesi, böbrek işlevi, QT riski ve etkileşen ilaçlar incelenir; mevcut makülopati kontrendikedir. Hipoglisemi ve kardiyak toksisite izlenmelidir. İngiliz ürün bilgisi güneşle ilişkili dermatozları erişkin endikasyonunda sayar; çocuk endikasyonu PMLE’yi kapsamaz. Aynı Birleşik Krallık belgesi gebelikte ancak hekimce bireysel yarar riskten üstün bulunursa, en düşük etkili dozla kullanım öngörür. Emzirmede endikasyon ve süreye göre yarar-risk değerlendirilir; mutlak yasak değildir.

İZLEM: ETKİNLİĞİ MARUZİYETLE BİRLİKTE DEĞERLENDİRİN

Fototerapi çalışmasında atak sıklığı, şiddeti ve dış etkinlik kısıtlılığı dört ay boyunca güneş maruziyetiyle birlikte izlendi. Klinik takipte de yalnız döküntü sayısına değil, kişinin maruziyet ve yaşam kısıtlılığına bakmak yararlıdır; tamamen güneşten kaçınma etkin tedaviyle karıştırılmamalıdır.

Hidroksiklorokin ürün bilgisi başlangıçtan sonra en az yıllık göz kontrolü ve riskte daha sık inceleme ister. Uzun tedavide kan sayımı ve kas işlevi takibi gerekir. İzlem yerel uzmanlık kılavuzuyla güncellenir; kısa kullanım da görsel belirtiyi önemsememek için gerekçe değildir.

PROFESYONEL YÖNLENDİRME: ATİPİK SEYİR VE DİRENÇ

Bir haftadan uzun düzelmeyen veya kötüleşen döküntü, şişme, eklem-kas ağrısı ve aşırı yorgunluk tanısal yeniden değerlendirme nedenidir. Tedaviye yanıt vermeyen olgular dermatolojiye yönlendirilir; yalnız tekrarlayan steroid reçetesiyle izlem sürdürülmez.