POSTÜRAL ORTOSTATİK TAŞİKARDİ SENDROMU (POTS)

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Postüral ortostatik taşikardi sendromu, ayağa kalkınca nabzın aşırı artmasıyla birlikte kronik ortostatik yakınmaların bulunduğu bir tablodur. Yalnız hızlı nabız veya tek bir bayılma POTS tanısı değildir. Baş dönmesi, çarpıntı, titreme, bulanık görme, zihinsel yavaşlama ve yorgunluk günlük yaşamı etkileyebilir. Belirtiler çoğunlukla dik duruşla artar, oturma veya uzanmayla hafifler. Her kişi bayılmaz; bayılma olmaması hastalığı dışlamaz. [1]

Sıcak ortam, uzun süre ayakta kalma, yetersiz sıvı ve bazı öğünler yakınmaları artırabilir. Sindirim sorunları, uyku bozukluğu veya baş ağrısı eşlik edebilir. Bazı kişilerde enfeksiyon sonrası başlangıç veya eklem hipermobilitesi gibi birliktelikler vardır; bunlar her hastada aynı nedenin bulunduğunu göstermez. Belirtilerin değişken olması, kişinin yakınmalarının gerçek olmadığı anlamına gelmez. [1]

ACİL UYARILAR

Yeni şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, uzayan bilinç kaybı, yaralanma veya yeni nörolojik bulgular bilinen POTS’a bağlanmadan acilen değerlendirilmelidir. Bayılacak gibi olunduğunda güvenli biçimde uzanmak ve bacakları yükseltmek düşme riskini azaltabilir. Araç kullanırken veya yüksekte çalışırken yakınma gelişmesi ciddi güvenlik sorunudur; etkinlik güvenli şekilde durdurulmalıdır. [1]

HEKİM TANISI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Hekim yatar ve ayakta nabız ile tansiyonu ölçer. Erişkinde ilk on dakika içinde nabzın en az otuz atım/dakika, ergenlerde en az kırk atım/dakika kalıcı artışı değerlendirmeye katkı sağlar. Belirgin ortostatik tansiyon düşüşü bulunmaması gerekir. Akut susuzluk veya kan kaybıyla oluşan hızlı nabız POTS olarak etiketlenmez. EKG ve uygun kan testleriyle başka nedenler araştırılır. [2]

Ölçüm aktif ayağa kalkma testiyle veya gerektiğinde eğik masa testiyle yapılabilir. Test sonucunu etkileyen ilaçlar hekim tarafından değerlendirilir; test öncesinde kendi kendine ilaç kesilmez. Nabızdaki artışın yakınmalarla ve dik duruşla ilişkisi önemlidir. Anemi, tiroit sorunları, diğer ritim bozuklukları ve ilaç etkileri ayırıcı değerlendirmede yer alabilir. [2]

Tanı için dik duruşla oluşan ve yatınca hafifleyen yakınmaların en az üç aydır bulunması beklenir. Sadece saat ekranında bir kez görülen nabız artışı tanı koydurmaz. Bulgular günler arasında değişebildiğinden güçlü klinik şüphede test başka gün tekrarlanabilir. [4]

YÖNETİM VE TAKİP

Tedavinin hedefi yalnız nabzı düşürmek değil, ayakta kalabilmeyi ve günlük işlevi artırmaktır. Sıvı ve tuz düzenlemesi, uygun kompresyon ve kişiye uyarlanmış hareket planı kullanılabilir. Kalp veya böbrek hastalığı, hipertansiyon ya da başka kısıtlamalar varsa sıvı ve tuz artırımı otomatik önerilmez. Miktarlar bakım ekibiyle belirlenir. Belirgin kısıtlanmada rehabilitasyon ve farklı uzmanlıkların katkısı yararlı olabilir. [2]

İlaç tedavisi belirtilere, nabız ve tansiyon örüntüsüne göre seçilir. Aynı ilaç herkes için uygun değildir; yan etkiler ve günlük işlev üzerindeki sonuç takip edilir. Kompresyon giysisinin kapsamı ve basıncı, kişinin toleransı ve dolaşım değerlendirmesiyle belirlenmelidir. Küçük öğünler, sıcak duş yerine daha serin ortam ve gerektiğinde oturarak yapılan işler bazı kişilerde günlük yükü azaltabilir. [3]

Egzersiz planı kişinin başlangıç kapasitesine göre uyarlanır; yatay veya yarı yatay etkinlikler daha iyi tolere edilebilir. Efor sonrasında belirgin ve gecikmiş kötüleşme varsa plan zorlayarak ilerletilmez, yeniden değerlendirilir. İş veya okul düzenlemeleri, dinlenme araları ve uyku sorunlarının ele alınması bakımın parçasıdır. Toparlanma dalgalanabilir; iyi bir dönem bütün yakınmaların kalıcı olarak bittiğini göstermez. [3]

Kontrollerde ayakta kalma süresi, düşme veya bayılma, günlük faaliyetler ve tedavi toleransı konuşulur. Gebelik planı veya ergenlik çağında hastalık söz konusuysa ilaçlar ve hedefler yeniden gözden geçirilir. Semptom günlüğü, nabız sayısına aşırı odaklanmadan hangi düzenlemenin gerçekten işlevi iyileştirdiğini anlamaya yardımcı olabilir. [3]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.