PREMATÜRE RETİNOPATİSİ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

Hastalığın başlangıcı görünür bir kızarıklık ya da akıntı yapmak zorunda değildir. İlerlemiş hasarda anormal göz hareketleri, nesneleri izlememe veya göz bebeğinde beyaz görünüm fark edilebilir; bunları beklemek erken tanı fırsatını kaçırabilir. Daha büyük çocuklarda miyopi, şaşılık ve göz tembelliği gibi sorunların riski de artabilir. Bu nedenle yenidoğan dönemindeki muayenelerin bitmesi, ilerleyen yıllardaki göz sağlığı izleminin gereksiz olduğu anlamına gelmez. [1]

NEDENLER VE RİSKLER

Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı başlıca risk etkenleridir. Retina damarları doğumda henüz gelişimini tamamlamadığında normal gelişim kesintiye uğrayabilir. Solunum sorunları ve eşlik eden yenidoğan hastalıkları da risk değerlendirmesinde yer alır. Oksijen tedavisi yaşam kurtarıcı olabilir; aile retinopati korkusuyla oksijeni azaltmamalıdır. Hangi bebeğin taranacağı doğum haftası, ağırlığı ve klinik seyri birlikte değerlendirilerek yenidoğan ve göz ekiplerince belirlenir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı, göz bebeği damlalarla genişletildikten sonra retinanın uzman tarafından değerlendirilmesiyle konur. Bu muayene, bebeğin ne kadar iyi gördüğünü ölçen sıradan bir görme testi değildir. Hastalığın yeri, yaygınlığı ve ağırlığı sonraki kontrolün zamanını etkiler. Tek bir normal veya hafif muayene sonucu bütün izlemin bittiği anlamına gelmeyebilir. Tarama takvimi hem doğumdan sonra geçen süreyi hem de gebelik yaşını dikkate alır. [2]

Tarama sınırları ülke ve protokole göre değişebildiğinden başka bir ülkedeki haftayı Türkiye için evrensel eşik saymak uygun değildir. Hastane değiştiren veya taburcu edilen bebeğin bir sonraki muayenesinin nerede yapılacağı açık biçimde aktarılmalıdır. Kontrol ertelenecekse bunun klinik ekipçe değerlendirilmesi gerekir. Ailenin randevuya ulaşamaması halinde ekiple erken iletişime geçmesi, zamanında alternatif düzenleme yapılmasına yardımcı olur. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Hafif hastalıkta düzenli izlem yeterli olabilir. Görmeyi tehdit eden hastalıkta lazer veya göz içine damar büyümesini baskılayan ilaç uygulanması seçenekler arasındadır. Daha ileri retina ayrılmalarında cerrahi gerekebilir. Seçim yalnız evre adından değil, gözün ayrıntılı bulgularından ve bebeğin durumundan etkilenir. Tedavi deneyimli ekip ve uygun donanım gerektirdiğinden başka merkeze nakil planlanabilir. Aileye işlemin amacı ve alternatifleri açıklanarak onam alınır. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Tedaviden sonra yeniden göz muayenesi gerekir. Özellikle göz içi anti-VEGF tedavisinden sonra aylar boyunca takip gerekebilir; ilk düzelme bütün riskin sona erdiğini göstermez. Bazı bebeklerde ek tedavi ihtiyacı doğar. İşlem sonrası ilaçlar ve kontrol tarihleri göz ekibinin planına göre uygulanır. Prematüre bebeğin diğer hastalıkları nedeniyle yoğun bir bakım takvimi olsa bile göz kontrolü ayrı bir öncelik olarak korunmalıdır. [3]

Büyüyen çocukta gözlük gereksinimi, kayma ve görme gelişimi ayrıca izlenir. Aile eski retina raporlarını saklamalı ve yeni göz hekimine prematürite öyküsünü anlatmalıdır. Destek gerektiren görme sorunu varsa çocuğun eğitim ve günlük yaşam ihtiyaçları da ele alınır. Bu yaklaşım, yalnız anatomik düzelme ile günlük görme işlevinin aynı şey olmadığını hatırlatır. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Ağır retinopati saptanıp tedavi önerildiğinde rutin bir sonraki ayı beklemek uygun değildir; ekip zaman duyarlı plan verir. Bebekte beyaz göz bebeği veya yeni belirgin görsel davranış değişikliği varsa göz değerlendirmesi geciktirilmemelidir. Bu bulgular yalnız retinopatiye özgü değildir ve farklı göz hastalıkları da araştırılmalıdır. Belirti olmaması ise planlı taramayı atlama gerekçesi değildir. [1]

AKIL KARTI

Editoryal görüşme önerisi: Pratik randevu notu: son muayenenin sonucunu, sıradaki tarihi, gidilecek birimi ve ulaşım engeli olursa aranacak kişiyi tek yerde tutun. “Kontrol sona erdi mi, yoksa yalnız aralık mı uzadı?” sorusu özellikle taburculuk sırasında netleştirilmelidir.