PREMENSTRÜEL SENDROM VE DİSFORİK BOZUKLUK
ÖZET
Premenstrüel sendromda fiziksel ve duygusal belirtiler adet öncesinde yinelenir, adetle hafifler ve günlük işlevi etkiler. Premenstrüel disforik bozuklukta (PMDD) belirgin duygudurum belirtileri ve işlev kaybı ön plandadır. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Prospektif döngü kaydı, işlev kaybı ve basamaklı yaklaşım; dismenore değil.
HALK İÇİN: BELİRTİLERİN ZAMANI
Şişkinlik, meme hassasiyeti, yorgunluk, irritabilite ve duygudurum değişiklikleri görülebilir. Yakınmaların yalnız hatırlanması yerine her gün kaydedilmesi önemlidir. İki ardışık döngülük günlük, başlangıç ve iyileşme zamanını gösterir; belirtiler “kişilik sorunu” diye küçümsenmemelidir. [1]
YARDIM SEÇENEKLERİ
Uyku, düzenli egzersiz, stres yönetimi ve bilişsel davranışçı terapi yardımcı olabilir. İlaç seçenekleri kişiye göre değerlendirilir. Gebelik planlanıyorsa mevcut tedavi kendiliğinden kesilmeden hekimle konuşulur. [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Son bir yıldaki döngü örüntüsü, iş/okul/ilişki etkisi, ilaç ve hormonal kontraseptif kullanımı sorgulanır. Kendine zarar düşüncesi ve eşlik eden depresyon/bipolar belirtiler doğrudan değerlendirilir. [2]
FİZİK MUAYENE
MUAYENE VE TEST
Tanı bir hormon düzeyiyle konmaz. Muayene ve testler tiroid, anemi veya ağrılı jinekolojik hastalık gibi şüphelere yöneliktir; rutin geniş hormon paneli döngüsel örüntünün yerini tutmaz. [3]
AYIRICI TANI
Ay boyunca süren depresyon/anksiyetenin adet öncesi alevlenmesi, çekirdek premenstrüel bozukluk değildir. Belirtisiz foliküler aralık yoksa sürekli psikiyatrik/fiziksel hastalık veya ilaca bağlı yakınma araştırılır. Dismenore yalnız adetle ilişkili ağrı olup PMDD ile eşitlenmez. [3]
TANISAL YAKLAŞIM
PROSPEKTİF DOĞRULAMA
Günlük belirti şiddeti en az iki döngü kaydedilir; DRSP kullanılabilir. PMDD için adet öncesi haftada en az beş belirti, bunlardan en az birinin duygudurumla ilişkili olması ve belirgin işlev etkisi aranır. Adet sonrası belirgin düzelme doğrulanmalıdır. [2]
TEDAVİ
İLK BASAMAK
SSRI’lar özellikle belirgin duygudurum belirtilerinde sürekli veya luteal fazda kullanılabilir; bulantı, uyku ve cinsel yan etkiler konuşulur. Kontrasepsiyon da isteniyorsa uygun hastada drospirenon içeren kombine hap düşünülebilir; tromboz ve diğer kontrendikasyonlar değerlendirilir. CBT, ilaçla birlikte veya uygun durumlarda ayrı seçenek olabilir. [1]
İZLEM VE ÖNERİLER
YANITI DEĞERLENDİRME
Tedavi sonrası iki–üç döngü günlük sürdürülür. Yalnız belirti sayısı değil işlev, tolerabilite ve güvenlik değerlendirilir. Yanıtsızlıkta önce tanı, döngü örüntüsü ve eşlik eden hastalık yeniden gözden geçirilir. [1]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL GÜVENLİK
İntihar düşüncesi, planı veya kendine zarar riski varsa döngünün geçmesi beklenmez: acil ruh sağlığı değerlendirmesi ve güvenli destek sağlanır; yakın tehlikede 112 aranır. [4]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
DİRENÇLİ HASTALIK VE YAŞ SINIRI
Ağır dirençli tabloda jinekoloji/psikiyatri birlikte yönetir. GnRH agonistiyle over baskılama ve add-back uzman seçeneğidir; kemik ve hipoöstrojenik etkiler dikkate alınır. Cerrahi ilk basamak değildir. Ergenlerde tedavi ve ruhsal güvenlik yaşa uyarlanır; gebelikteki yeni duygudurum sorunu otomatik PMDD kabul edilmez. [3]
KLİNİK DURUMLARI AYIRMA
Kararlar belirtiler, yaşam evresi, üreme planı ve klinik risklerle birlikte değerlendirilir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Managing premenstrual syndrome ↗
RCOG · Kaynak tarihi: 2018 · Erişim: 2026-10-26
- What I Wish Everyone Knew About Premenstrual Dysphoric Disorder ↗
ACOG · Kaynak tarihi: tarih belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-26
- ISPMD consensus on management of premenstrual disorders ↗
ISPMD · Kaynak tarihi: 2013 · Erişim: 2026-10-26
- PMDD (premenstrual dysphoric disorder) ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Seçilen çalışmalar klinik soruya göre okunmalıdır; tek bir sonuç tüm hasta gruplarına genellenemez.
01 · PMDD İÇİN İNTERNET DESTEKLİ BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ
Internet-Based Cognitive-Behavioural Intervention for Women with Premenstrual Dysphoric Disorder: A Randomized Controlled Trial.
Weise C; Kaiser G; Janda C; Kues JN; Andersson G; Strahler J; Kleinstäuber M · Psychotherapy and psychosomatics · 2019
Çalışma türü: Randomize kontrollü çalışma
Kapsam: 174 PMDD hastası; sekiz haftalık terapist destekli program veya bekleme listesi.
ÖZET
İşlevsel/psikolojik yük ve belirti şiddetinde müdahale lehine iyileşme görüldü; altı aylık takipte etkiler sürdü.
Bekleme listesi aktif terapi kontrolü değildir; katılımcı seçimi ve dijital erişim genellenebilirliği sınırlar.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 30783069 · DOI: 10.1159/000496237
02 · SERTRALİNİ BELİRTİ BAŞLANGICINDA KULLANMA
Symptom-Onset Dosing of Sertraline for the Treatment of Premenstrual Dysphoric Disorder: A Randomized Clinical Trial.
Yonkers KA; Kornstein SG; Gueorguieva R; Merry B; Van Steenburgh K; Altemus M · JAMA psychiatry · 2015
Çalışma türü: Çift kör plasebo kontrollü randomize çalışma
Kapsam: 252 PMDD hastası, altı döngü.
ÖZET
Birincil PMTS sonucu sınırda ve istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,06); bazı ikincil belirtiler ve yanıt oranı sertralin lehineydi.
Tüm ölçeklerde yarar gösterilmedi; ikincil sonuçlar birincil sonucu başarılıymış gibi sunulmamalıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 26351969 · DOI: 10.1001/jamapsychiatry.2015.1472
03 · SÜREKLİ VE LUTEAL FAZ SERTRALİNİ
Continuous or intermittent dosing with sertraline for patients with severe premenstrual syndrome or premenstrual dysphoric disorder.
Freeman EW; Rickels K; Sondheimer SJ; Polansky M; Xiao S · The American journal of psychiatry · 2004
Çalışma türü: Çift kör plasebo kontrollü randomize çalışma
Kapsam: Prospektif taramada ağır premenstrüel belirti ve işlev kaybı olan hastalar.
ÖZET
Her iki sertralin düzeni plaseboya göre daha fazla iyileşme gösterdi. Adet sonrası belirtileri daha yüksek olanlarda tedavi sonrası yük daha fazlaydı.
Kısa, üç döngülük tedavi; özette örneklem sayısı verilmediğinden sayı çıkarılmadı.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 14754784 · DOI: 10.1176/appi.ajp.161.2.343
04 · DROSPİRENON/ETİNİLESTRADİOL 24/4 DÜZENİ
[Efficacy and safety of a combined oral contraceptive containing drospirenone 3 mg and ethinylestradiol 20 µg in the treatment of premenstrual dysphoric disorder: a randomized, double blind placebo-controlled study].
Fu Y; Mi W; Li L; Zhang H; Wang J; Cheng W; Sun L; Li L; Xie S; Zhang J · Zhonghua fu chan ke za zhi · 2014
Çalışma türü: Çift kör plasebo kontrollü randomize çalışma
Kapsam: 187 PMDD hastası, üç tedavi döngüsü.
ÖZET
Her iki grupta belirtiler azaldı; hormonal grubun daha fazla düşüşü istatistiksel anlamlılığa ulaşmadı. Ara kanama daha sıktı.
Tek kısa çalışma; bir preparatın tüm hastalarda etkili olduğu sonucunu desteklemez.
Eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil belirtilerde 112 / acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.