PRİMER HİPERPARATİROİDİ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Hastalık sıklıkla başka nedenle yapılan kan testinde fark edilir. Hiç yakınma olmayabileceği gibi yorgunluk, kas güçsüzlüğü, eklem ve kemik ağrısı, kabızlık veya susama olabilir. Böbrek taşı, idrarda kan veya kemik kırılganlığı ilk bulgu olabilir. Bu belirtiler özgül değildir; tek başına yorgunluk primer hiperparatiroidi tanısı koydurmaz. [1]

En sık neden iyi huylu bir paratiroid adenomudur. Daha az sıklıkla birden çok bez büyüyerek fazla hormon üretir; kanser nadirdir. Yaşla birlikte sıklık artar ve kadınlarda daha çok görülür. Bazı ailevi sendromlar, boyuna radyasyon ve kullanılan ilaçlar değerlendirmeye yön verebilir. İlaç listesinin eksiksiz sunulması, laboratuvar sonuçlarının doğru yorumlanmasına yardımcı olur. [4]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı, kalsiyum ile PTH sonuçlarının birlikte yorumlanmasına dayanır. Kalsiyum yüksekken PTH'nin beklenen biçimde baskılanmaması önemlidir; sonuç laboratuvar aralığında olsa bile klinik bağlam değişebilir. Tek ölçüm ve tek hormon değeri üzerinden karar verilmez. Diğer yüksek kalsiyum nedenleri ile D vitamini eksikliği veya böbrek işlev bozukluğuna bağlı PTH artışı ayrılmalıdır. [1,3]

Değerlendirmede böbrek işlevi, D vitamini, idrar kalsiyumu, kemik yoğunluğu ve böbrek taşı araştırması gündeme gelir. Boyun ultrasonu ya da sintigrafi tanıyı tek başına koymaz; ameliyat planlandığında sorunlu bezin yerini belirlemeye yardım eder. Görüntülemede bezin bulunamaması, biyokimyasal bulguları kendiliğinden geçersiz kılmaz. Organ etkilenmesini araştırmak, yakınması olmayan kişide de değerlidir. [2]

Bu incelemeler aynı işlevi görmez ve birbirinin yerine kullanılamaz. [1,2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Uygun hastada aşırı çalışan bezin cerrahi olarak çıkarılması kesin tedavi sağlayabilir. Yaş, kalsiyum yüksekliğinin derecesi, böbrek taşı, kemik kaybı ve böbrek işlevi cerrahi kararını etkiler. Herhangi bir belirti olmaması, ameliyat gereksinimini tek başına dışlamaz. Cerrahi uygun değilse veya izlem seçilmişse, kontrol planı açık biçimde belirlenmelidir. [2]

İlaçlar bazı hastalarda kalsiyumu kontrol etmek veya kemik sağlığını korumak amacıyla kullanılabilir; görevleri birbirinden farklıdır. [2] Besinlerden kalsiyumu gelişigüzel tamamen kesmek uygun değildir. Yeterli sıvı alma, D vitamini gereksiniminin değerlendirilmesi ve dengeli beslenme önerileri kişiye göre düzenlenir. Kalp veya böbrek hastalığında sıvı önerisi ayrıca kişiselleştirilmelidir. Takviyeler hekimle görüşülmeden artırılmamalıdır. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Ameliyatsız izlem, hiçbir şey yapmamak değildir. Kalsiyum, böbrek fonksiyonu ve kemik sağlığı belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir. Kontrolde yeni taş, kırık, susama veya günlük işlevde değişiklik bildirilmelidir. Ameliyat sonrası da kalsiyumun normale dönmesi ve komplikasyonlar izlenir. Ailede benzer hastalık veya genç yaşta tanı durumunda kalıtsal nedenlerin araştırılması gerekebilir. [4]

Cerrahinin yararları kadar olası sonuçları da konuşulmalıdır. Ameliyat sonrası kalsiyum düşüklüğü ve ses tellerini yöneten sinirlerin etkilenmesi görülebilir. Bu nedenle taburculuk sonrası yeni uyuşma, kasılma veya ses değişikliğinin hangi ekibe bildirileceği önceden açıklanmalıdır. [4]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Belirgin bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma, ağır halsizlik veya sıvı alamama, kalsiyum yüksekliği olan kişide acil değerlendirme gerektirir. Şiddetli karın ya da yan ağrısı da geciktirilmemelidir. Bu belirtiler evde yalnız su içerek veya takviye keserek güvenle yönetilecek bir tablo olarak görülmemelidir. [2]