PROLAKTİN VE MAKROPROLAKTİN ÖLÇÜMÜ

Prolaktin, hipofiz bezinde üretilen ve özellikle süt üretimiyle ilişkili bir hormondur. Gebelikte ve emzirme döneminde yüksek olması beklenebilir. Bu dönemler dışında belirgin artış; adet düzensizliği, beklenmeyen süt gelmesi, infertilite veya cinsel işlev yakınmalarıyla birlikte araştırılabilir. Kan testi yüksekliği gösterir; nedenini tek başına açıklamaz ve otomatik olarak tümör tanısı koydurmaz.

Makroprolaktin, çoğunlukla prolaktinin immünoglobulinlerle oluşturduğu büyük moleküllü yapılardır. Biyolojik etkisi düşük olmasına rağmen bazı ölçüm yöntemlerinde toplam prolaktine katkıda bulunur. Bu nedenle yüksek laboratuvar değeri ile kişinin belirtileri birbirine uymayabilir. Gerçek monomerik prolaktin yüksekliğiyle makroprolaktinin birlikte bulunabileceği de unutulmamalıdır; yalnız makroprolaktin saptamak bütün değerlendirmeyi bitirmez.

Laboratuvarlar makroprolaktin araştırmasında polietilen glikol, kısaca PEG, ile çöktürme yönteminden yararlanabilir. Ancak PEG yalnız büyük molekülleri değil, monomerik prolaktinin bir bölümünü de uzaklaştırabilir. Bu yüzden sonuç, yalnız geri kazanım yüzdesiyle okunmaz; işlem sonrasındaki prolaktin değeri ve kullanılan yönteme özgü referans aralığı da birlikte değerlendirilir.

Büyük hipofiz kitlesiyle beklenmedik derecede düşük veya hafif yüksek prolaktin birlikteyse başka bir ölçüm sorunu düşünülür. Çok yüksek gerçek konsantrasyonun ölçüm sistemini doyurması, kanca etkisi olarak bilinen yanıltıcı düşüklüğe yol açabilir. Laboratuvarın örneği uygun şekilde sulandırarak yeniden ölçmesi gerekebilir. Bu durum makroprolaktinden farklı bir mekanizmadır ve aynı testle çözülmez.

İlaçlar, tiroid işlev bozukluğu ve böbrek hastalığı gibi nedenler de prolaktini yükseltebilir. Nedenin belirlenmesi, gereksiz tümör tedavisinden kaçınmak açısından önemlidir. Bilinen prolaktinomada tedavinin amacı yalnız sayıyı düşürmek değildir; tümör boyutu, hipofiz işlevleri ve görme ya da üreme sistemi yakınmaları da değerlendirilir. İzlem planı klinik duruma göre oluşturulur.

Türkiye’de yapılan geriye dönük bir laboratuvar araştırması, makroprolaktinin yüksek prolaktinli örneklerin bir bölümünü açıkladığını ve kısa aralıklı tekrarların çoğunda sınıflamanın değişmediğini göstermiştir. Bu sonuç bütün hastalarda yeniden ölçümün gereksiz olduğu anlamına gelmez. Yeni belirti veya klinik değişiklik varsa önceki makroprolaktin sonucu, güncel değerlendirmeyi engellememelidir; yöntem ve hasta seçimi önemlidir.