PROSTAT KANSERİ

GENEL BAKIŞ, BELİRTİLER VE RİSK

Ailede prostat, meme, over veya pankreas kanseri bulunması görüşmede belirtilmelidir; bazı kalıtsal değişiklikler bu hastalıklarla ilişkilidir. İdrarda ya da menide kan, yeni bel ağrısı veya açıklanamayan kilo kaybı ayrıca bildirilmelidir. Yeni veya kötüleşen idrar yakınmalarını yalnız yaşlanmanın doğal sonucu saymak değerlendirmeyi geciktirebilir. Sağlık çalışanı muayene ve gerektiğinde kan testiyle ileri incelemeye karar verir. [1]

TANI, EVRELEME VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

PSA prostatın ürettiği bir maddedir; yüksekliği kanser dışında büyüme veya inflamasyonla da ilişkili olabilir. Bu nedenle PSA sonucu tek başına kanser tanısı değildir. Klinik risk, muayene ve görüntüleme birlikte yorumlanır. Kesinleştirme gerektiğinde biyopsiden elde edilen örnekler değerlendirilir. Patolojide Gleason skoru ve derece grubu, tümörün davranışı hakkında bilgi verir; bunlar hastalığın nereye yayıldığını gösteren evreden farklıdır. [2]

Evreleme incelemeleri herkese aynı sırayla yapılmaz. Bulgulara göre manyetik rezonans veya başka görüntüleme yöntemleri seçilebilir. Metastaz araştırması ile prostat içindeki odak değerlendirmesi aynı soru değildir. İyi huylu büyüme ve prostatit, belirtiler veya PSA yüksekliği bakımından ayırıcı değerlendirmede yer alır. [2]

TEDAVİ KARARI

Bazı düşük riskli, yavaş seyirli kanserlerde hemen tedavi yerine aktif izlem uygun olabilir. Aktif izlem düzenli PSA, görüntüleme ve gerektiğinde tekrar biyopsi içeren planlı bir süreçtir; kontrolleri bırakmak değildir. Cerrahi ve radyoterapi, uygun yerel hastalıkta seçenekler arasındadır. İlerlemiş hastalıkta hormon baskılama, kemoterapi ve seçilmiş biyolojik özelliklere yönelik yöntemler değerlendirilebilir. Her ilaç bütün prostat kanserlerine uygun değildir. Karar kanserin büyüme hızı, yaygınlığı ve kişinin genel durumuyla birlikte verilir. [3]

Tedavi konuşulurken idrar kontrolü, cinsel işlev ve günlük yaşam üzerindeki olası etkiler açıkça sorulmalıdır. Hormon tedavisinin de yan etkileri vardır; yalnız tümör yanıtına bakılarak izlenmez. Ek hastalıkları bulunan veya ileri yaştaki kişilerde seçeneklerin yükü ayrıca değerlendirilir. Kişinin öncelikleri, tıbbi bilgilerin yerini tutmaz fakat ortak kararın önemli bölümüdür. [3]

İZLEM, GÜVENLİK VE AKIL KARTI

Kontrol planı uygulanan tedaviye göre değişir. PSA'nın zaman içindeki seyri, tek ölçümden farklı bir anlam taşır. Sonuçları önceki ölçümlerle ve tedavi geçmişiyle birlikte değerlendirmek gerekir. Yeni yakınmalar kontrol gününe kadar saklanmamalıdır; özellikle idrar yapmanın belirgin biçimde zorlaşması sağlık ekibine bildirilmelidir. [1,2]

Aniden hiç idrar yapamama, özellikle doluluk hissi ve şiddetli alt karın ağrısıyla birlikteyse acil değerlendirme gerektirir. Bu durumda rutin onkoloji kontrolü veya PSA sonucunu beklemek uygun değildir. İdrar retansiyonu kanserin kesin göstergesi değildir; prostat sorunları dahil farklı nedenlerle gelişebilir. Daha yavaş başlayan tam boşaltamama ise az belirtiyle seyredebilir. Bu nedenle sık ve küçük miktarlarda idrar yapmayı, boşaltamama hissini veya yeni kaçırmayı da görüşmede anlatmak önemlidir. Acil belirtiler için tanının önceden kesinleşmiş olması gerekmez. [4]

Kanser öyküsü olan kişide yeni şiddetli sırt veya bel ağrısına kol ya da bacakta güçsüzlük, yürüme güçlüğü, uyuşma veya yeni mesane ve bağırsak işlev bozukluğu eklenirse omurilik basısı açısından hemen acil değerlendirme gerekir. Rutin randevu beklenmemelidir. [5]

AKIL KARTI — HASTA İÇİN HATIRLATMA

PSA yüksekliği eşittir kanser değildir. [1] Derece ile evre aynı değildir. [2] Aktif izlem tedavisizlik veya ilgisizlik değildir. Karar görüşmesinde “Hedefimiz nedir, hangi değişiklikte plan değişir?” sorularını sorun; tanı ve tedavi belgelerinizi bir arada tutun. [3]