PROSTAT SPESİFİK ANTİJEN (PSA) TESTİ

PSA TESTİ NEYİ ÖLÇER?

Prostat spesifik antijen testi, kanda prostatın ürettiği bir proteinin düzeyini ölçer. Prostatla ilişkili belirtilerin araştırılması veya bilinen bir durumun izlenmesi için istenebilir. Belirti olmayan kişide test yapılması ise olası yarar ve zararların birlikte konuşulduğu ayrı bir karardır. Yüksek PSA kanser tanısı değildir. İyi huylu prostat büyümesi gibi başka nedenlerle de yüksek bulunabilir; sonuç tek başına tedavi kararına dönüştürülmemelidir. [1]

Hazırlıkta yakın zamandaki idrar yolu enfeksiyonu, boşalma ve yoğun egzersiz gibi etkenler önemlidir. Enfeksiyon varsa testin zamanlaması yeniden değerlendirilebilir. Merkezin verdiği cinsel etkinlik ve egzersiz talimatını izleyin; genel olarak yemek ve içmek için özel kısıtlama gerekmeyebilir. Kullanılan bütün ilaçlar bildirilmelidir. Başka bir kişinin test hazırlığını kendi durumunuza doğrudan uygulamak yerine, istem yapan hekimle neyin gerektiğini doğrulayın. [1]

Kan örneği alındıktan sonra sonuç hekim tarafından değerlendirilir. Yüksek değer saptandığında tekrar PSA, muayene, idrar incelemesi veya uzman değerlendirmesi önerilebilir. Yükseklik sürüyorsa MR ve biyopsi gibi ileri incelemeler gündeme gelebilir. Her yüksek sonuçtan sonra aynı işlem otomatik olarak yapılmaz. Sonuç beklenen sürede ulaşmazsa ilgili birimle iletişime geçin; raporu yalnız ekrandan görüp klinik açıklama olmadan kesin hüküm vermeyin. [1]

TEK BİR SAYI NEDEN YETERLİ DEĞİLDİR?

PSA normal prostat hücreleri tarafından da üretilir. Enfeksiyon ve iltihap, yakın zamanda prostat biyopsisi veya bazı etkinlikler düzeyi geçici değiştirebilir. Finasterid ve dutasterid gibi bazı ilaçlar ise düzeyi düşürebilir. Bu nedenle herkes için kanseri var veya yok diye ayıran tek bir eşik bulunmaz. Ölçümün hangi koşullarda yapıldığı ve kullanılan ilaçlar, sayının yorumunu doğrudan etkileyebilir. [2]

Belirtisiz kişide yüksek bulunan değer bazen uygun aralıkla tekrar edilerek doğrulanır. Eğilim, muayene ve gerektiğinde ek kan, idrar veya görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilir. MR, ileri incelemenin bir parçası olabilir; kanserin kesin değerlendirilmesi için bazı kişilerde doku örneği gerekir. Biyopsi kararı alınırken olası yarar kadar enfeksiyon, kanama ve ağrı gibi riskler de konuşulmalıdır. Test zincirinin her basamağı ayrı gerekçe gerektirir. [2]

Erken saptama yararlı olabilir, ancak bazı kanserler kişinin yaşamı boyunca sorun oluşturmayacak kadar yavaş ilerler. Böyle bir durumun bulunması aşırı tanı, gereksiz tedavi uygulanması ise aşırı tedavi sorununu doğurabilir. Yalancı pozitif sonuç kaygıya ve ek işlemlere yol açabilir. Bu nedenle test öncesi görüşme yalnız kan verme işleminin kolaylığına odaklanmamalıdır; ardından doğabilecek kararların da anlaşılması gerekir. [2]

ORTAK KARAR VE GÜVENLİ İZLEM

Test kararı kişisel risk, genel sağlık ve tercihlerle ilişkilidir. Ailede prostat kanseri, yaş ve başka risk etkenleri görüşülür. Olası bir bulgu saptanırsa ileri inceleme veya tedaviye yaklaşımınız da önemlidir. Belirti araştırmasıyla tarama aynı amaç taşımadığı için, hekime “Bu test benim yakınmamı açıklamak için mi, yoksa belirti olmadan risk araştırmak için mi isteniyor?” diye sorabilirsiniz. Bu ayrım sonuç görüşmesini de yönlendirir. [3]

Kan alma sırasında kısa batma, sonrasında hafif morarma olabilir; fiziksel risk genellikle küçüktür. Ancak testin toplam etkisi kan almayla sınırlı değildir. Düşük PSA kanseri kesin dışlamaz, yüksek PSA da nedeni tek başına açıklamaz. İdrarda kan, ağrılı veya güç idrar yapma gibi belirtiler varsa sonucu beklerken bunları hekime bildirin. Yeni ağırlaşan yakınmaları yalnız laboratuvar sayısının normal görünmesine dayanarak görmezden gelmeyin. [3]

SONUCU ETKİLEYEN UNSURLAR

Sonuç görüşmesinde bir sonraki adımın hangi soruyu yanıtlayacağını ve kararın ne zaman yeniden değerlendirileceğini sorun. Testin belirsizliklerini anlamak, ne gereksiz paniğe ne de yersiz güvene kapılmak için önemlidir. [3]

AKIL KARTI

Bu bölümün özgün metni aşağıdaki akıl kartında sunulmuştur.