PSÖDOPSÖDOHİPOPARATİROİDİ

Psödopsödohipoparatiroidi, kısaca PPHP, Albright kalıtsal osteodistrofisi olarak adlandırılan iskelet ve dış görünüm özellikleriyle ilişkili nadir bir hastalıktır. Klasik tanımında paratiroid hormonuna direnç bulunmaz; bu yönüyle benzer adı taşıyan psödohipoparatiroididen ayrılır. Boy ve parmak kısalığı ile deri altındaki kemikleşmeler değerlendirmeye yol açabilir. Hastalık genellikle babadan aktarılan GNAS değişiklikleriyle ilişkilidir ve aynı ailede farklı görünümlerle karşılaşılabilir.

GNAS ilişkili bozukluklarda genin yalnız değişmiş olması değil, değişikliğin anne veya baba kökenli olması da önemlidir. Aynı genetik değişiklik, farklı kuşaklarda farklı klinik adlarla tanımlanan tablolara yol açabilir. Patojenik GNAS varyantı taşıyan bir kişinin her çocuğuna varyantı aktarma olasılığı yüzde ellidir; fakat çocuğun klinik görünümü aktarımı yapan ebeveyne bağlı olabilir. Bu nedenle aile değerlendirmesi ve genetik danışmanlık temel önemdedir.

Uluslararası uzlaşı, PPHP’nin tipik olarak belirgin hormon direnci olmadan tanımlandığını, ancak nadir ve hafif PTH veya TSH direncinin bildirilebildiğini belirtir. Deri altı kemikleşmeler, kandaki kalsiyum fazlalığına bağlı birikimle aynı süreç değildir. Ağrı, hareket kısıtlılığı ve derine ilerleme bakımından izlenmelidir. Tedavi ihtiyacı yalnız lezyonun varlığına değil, işlevsel etkisine göre değerlendirilir; her kemikleşmeye cerrahi veya ilaç uygulanması gerekmez.

2024’te yayımlanan bir aile bildiriminde PPHP tanılı anne ile PHP1A tanılı kızında aynı GNAS kesim-birleştirme bölgesi varyantı gösterilmiştir. Kızdan elde edilen hücrelerde yapılan RNA incelemesi anormal işlenmeyi desteklemiştir. Bu çalışma ebeveyn kökeni ve moleküler incelemenin önemini gösteren doğrudan bir örnektir. Bununla birlikte tek aile, bütün varyantların hastalık şiddetini veya ileride gelişecek bulguları öngören bir kural oluşturmaz.

Türkiye’den 2026’da yayımlanan on dokuz kişilik karma PHP kohortunda yalnız bir çocuk klinik olarak PPHP grubunda yer almıştır. Bu çocuk kısa metakarpallar ve deri kemikleşmesiyle izlenmiş, on üç buçuk yaş civarındaki son değerlendirmeye kadar hormon direnci gelişmemiştir. Ancak genetik incelemesi yapılmamıştır. Bu nedenle bildirimi moleküler olarak doğrulanmış PPHP serisi veya tüm hastalarda yaşam boyu hormon direnci olmayacağının kanıtı gibi okumamak gerekir.