PSÖRİYATİK ARTRİT

GENEL BAKIŞ

Psöriyatik artrit, sedef hastalığıyla ilişkili, eklemleri ve tendonların kemiğe bağlandığı bölgeleri etkileyebilen iltihaplı bir hastalıktır. Deri bulguları çoğunlukla daha önce başlar; ancak eklem yakınmaları sedef tanısından önce de görülebilir. Bu nedenle ciltte belirgin plak bulunmaması hastalığı dışlamaz. Erken değerlendirme ve uygun tedavi, kalıcı eklem hasarını sınırlamak açısından önemlidir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Bir veya birkaç eklemde şişlik, ağrı ve özellikle sabah belirgin tutukluk olabilir. Bir parmağın bütünüyle şişmesine daktilit, tendon bağlantı yerindeki iltihaba entezit denir. Topuk ağrısı, tırnakta küçük çukurlar veya tırnağın yataktan ayrılması önemli ipuçlarıdır. Bel ve kalça çevresindeki inflamatuvar ağrı da hastalığın parçası olabilir. [1]

Bağışıklık sisteminin uygunsuz etkinleşmesi temel mekanizmadır; kesin tek bir neden yoktur. Aile öyküsü, sedefin şiddeti ve obezite gibi etkenler değerlendirilir. Sedefi olan herkes artrit geliştirmez. Yine de yeni eklem şişliği veya süreğen tutukluk, yalnız yorgunluk ya da yaşa bağlı değişiklik olarak kabul edilmemelidir. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Göz ağrısı, kızarıklık ve bulanık görme gelişirse gecikmeden göz değerlendirmesi gerekir. Üveit tedavi edilmediğinde görmeyi tehdit edebilir. Sürekli veya tekrarlayan eklem şişliği ise erken romatoloji başvurusu gerektirir. Sedef bulunmasa bile bu belirtiler değerlendirilmelidir; tanı için önce deri hastalığının belirginleşmesini beklemek doğru değildir. [1,2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanıyı tek başına kesinleştiren bir kan testi yoktur. Hekim eklemleri, tendon bağlantılarını, deriyi ve tırnakları birlikte inceler; aile öyküsü önemlidir. Kan testleri romatoid artrit gibi alternatifleri değerlendirmeye yardımcı olur. Röntgen, ultrason veya MR, klinik soruya göre kullanılır; bütün hastalara aynı test paketinin yapılması gerekmez. [3]

Osteoartrit, romatoid artrit ve gut benzer yakınmalara yol açabilir. Gerektiğinde eklem sıvısı incelenir. Değerlendirmede sadece ağrı sayısı değil, şiş eklem sayısı, parmak tutulumu, omurga yakınmaları ve cilt hastalığının etkisi de kaydedilmelidir. Deri ve eklem belirtileri aynı anda aynı şiddette olmayabilir; tek bir alanın düzelmesi bütün hastalığın kontrol edildiği anlamına gelmez. [2–4]

Bu alanlar ayrı ayrı değerlendirilerek ortak plan oluşturulur. [3,4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Amaç yalnız ağrıyı bastırmak değil, inflamasyonu kontrol etmek, işlevi korumak ve hasarı önlemektir. Hafif yakınmalarda kısa süreli antiinflamatuvar tedavi düşünülebilir. Sürekli periferik artritte hastalık değiştirici ilaçlar gündeme gelir. Tedavi hedefi karşılanmazsa biyolojik veya diğer hedefe yönelik seçenekler uzman tarafından değerlendirilir; her hastaya değişmeden uygulanan tek bir sıra yoktur. [4]

EULAR yaklaşımında tedavi seçimi baskın tutulum alanı, deri hastalığı, üveit, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve güvenlik riskleriyle ilişkilendirilir. Eklem içine steroid bazı durumlarda yardımcı olabilir; sistemik steroidler rutin uzun dönem çözüm olarak görülmemelidir. Hasta tercihleri ve tedaviye erişim, ortak karar görüşmesinde ele alınmalıdır. [4]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Fizyoterapi kas gücünü ve hareketi destekler; ergoterapi iş ve ev faaliyetlerini uyarlamaya yardımcı olabilir. Düzenli düşük etkili hareket, gerekiyorsa kilo yönetimi ve sigaradan kaçınma bakımın parçasıdır. Etki göstermesi zaman alan ilaçlar erken bırakılmamalı; yetersiz yanıt veya yan etki tedavi ekibine bildirilmelidir. Bitkisel ürünlerin reçeteli tedavilerle etkileşebileceği unutulmamalıdır. [2]

Hastaya tedavinin hangi alanı hedeflediği açıklanmalıdır: deri yakınmasının azalması, bütün eklem ve tendon sorunlarının kontrol edildiği anlamına gelmeyebilir. Kontrolde el kullanımı, yürüme ve işte zorlanma gibi somut örneklerin konuşulması yararlıdır. Farklı uzmanların önerdiği ilaçlar birlikte gözden geçirilerek bakım planı tutarlı hale getirilir. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.