ROMATOİD VASKÜLİT

ÖYKÜ: DAMAR DAĞILIMINI VE TAKLİTÇİLERİ SORGULAYIN

Artrit süresi, romatoid nodüller, sigara, önceki damar hastalığı ve kullanılan bağışıklık baskılayıcılar kaydedilir. Deri yarası, purpura, uyuşma, asimetrik kuvvet kaybı ve sistemik yakınmaların zaman çizelgesi çıkarılır. Bilinen romatoid artrit tanısı, yeni bulguların otomatik açıklaması değildir.

MUAYENE: DERİ VE SİNİRLERİN BİRLİKTE DEĞERLENDİRİLMESİ

Purpura, ülser ve parmak nekrozu aranır; dağılımı kaydedilir. Duyu, kas kuvveti ve refleksler değerlendirilir. Birbirinden ayrı sinir alanlarında asimetrik kayıp mononöritis multipleksi düşündürür. İzole tırnak kıvrımı enfarktı, sistemik romatoid vaskülit kanıtı sayılmaz.

AYIRICI TANI: HER ÜLSER VASKÜLİT DEĞİLDİR

Ateroskleroz, diyabete bağlı damar veya sinir hastalığı, enfeksiyon, kriyoglobulinemi ve diğer vaskülitler değerlendirilir. Poliarteritis nodoza benzeri tablolar olabilir. Nedeni belirsiz ülserde yalnız romatoid faktör pozitifliğine dayanarak bağışıklık baskısını artırmak enfeksiyonu ağırlaştırabilir.

TANI: DOKU VE KLİNİK BAĞLAM

Uygun aktif deri lezyonundan biyopsi tanıyı destekler; nöropatide elektrofizyoloji hedeflenmiş sinir/kas biyopsisini yönlendirebilir. Damar duvarı hasarı ve inflamasyonu önemlidir; yalnız damar çevresinde hücre birikmesi aynı anlama gelmez. Acil organ tehdidinde örnekleme planı tedaviyi geciktirmemelidir.

RF ve anti-CCP pozitifliği romatoid artritte yaygındır; vaskülite özgü tanı testi değildir. Kan sayımı, inflamasyon göstergeleri, böbrek fonksiyonu ve idrar incelemesi organ tutulumunu ve alternatifleri araştırmaya yardım eder. Kompleman değişiklikleri tek başına doğrulama sağlamaz.

TEDAVİ: ŞİDDETE GÖRE UZMAN SEÇİMİ

Deriyle sınırlı hastalık ile organ veya sinir işlevini tehdit eden hastalık aynı yoğunlukta tedavi edilmez. Kortikosteroid ve steroid azaltıcı tedavi seçimi romatoloji tarafından yapılır; ağır tabloda siklofosfamid veya rituksimab düşünülebilir. Kontrollü karşılaştırmalı kanıt sınırlıdır.

17 hastayı içeren rituksimab serisinde 12 ayda değerlendirilebilen 13 kişinin sekizinde tam yanıt bildirilmiştir; kontrolsüz bu gözlem üstünlük kanıtlamaz.

Birleşik Krallık MabThera belgesinde romatoid artrit endikasyonu bulunması romatoid vaskülit için ayrı ruhsat anlamına gelmez; burada kullanım endikasyon dışıdır. Yerel ruhsat ve klinik koşullar ayrıca doğrulanır.

Rituksimab öncesi HBsAg/anti-HBc, enfeksiyon ve immünoglobulin değerlendirmesi yapılır; aktif ağır enfeksiyonda uygulanmaz. UK belgesi gebelikten etkin korunmayı tedavi boyunca ve son dozdan sonra 12 ay ister; gebelik ve yerel ürün bilgisi uzmanla değerlendirilir. Aynı UK belge tedavide ve tercihen son dozdan sonraki altı ayda emzirmeyi önermez.

Siklofosfamid öncesi aktif enfeksiyon, kemik iliği baskılanması ve idrar yolu tıkanıklığı dışlanır; kan sayımı ve idrar izlenir, hidrasyon/mesna gereksinimi planlanır. Fertilite korunması ve etkili gebelikten korunma önceden görüşülür. Gebelikte fetal risk, emzirmede kontrendikasyon bu UK ürününe göre değerlendirilir.

İZLEM: YANIT, NÜKS VE ENFEKSİYONU AYIRIN

Deri iyileşmesi, sinir işlevi ve etkilenen organlar ayrı izlenir. 86 hastayı içeren tarihsel kohortta beş yılda nüks ve ölüm önemliydi; oranlar günümüzün her hastasına kişisel risk hesabı olarak uygulanamaz. Kalıcı sinir hasarı aktif inflamasyonla aynı şey değildir.

112 yayımlanmış olgunun 2025 analizinde enfeksiyonlar kötü sonuçlarla ilişkiliydi. Olgu seçilimi ve farklı tedavi nedenleri, bir ilacın diğerinden üstün olduğu sonucunu engeller. Yeni ateş veya kötüleşme yalnız hastalık nüksü varsayılmadan araştırılır.

PROFESYONEL YÖNLENDİRME: İSKEMİ VEYA HIZLA İLERLEYEN NÖROPATİ

Yeni dijital nekroz, hızla ilerleyen mononöritis multipleks veya visseral iskemi kuşkusunda acil hastane ve ilgili organ uzmanı değerlendirmesi gerekir. Biyopsi, damar değerlendirmesi ve enfeksiyon incelemesi klinik aciliyete göre eşgüdümlenir; seroloji sonucunu beklemek organ kurtarmayı geciktirmemelidir.