RUBİNSTEİN-TAYBİ SENDROMU

Beslenirken öksürme/boğulma, kilo alamama, kusma, kabızlık, horlama ve gündüz uykululuğu sorgulanır. Nöbet kuşkusu, görme-işitme güçlüğü, gelişimsel ilerleme ve günlük işlev öğrenilir; bakımverenin gözlediği değişiklikler kaydedilir.

Tekrarlayan veya ağır enfeksiyonların yeri, süresi, hastane yatışı, aşı yanıtları ve önceki bağışıklık incelemeleri değerlendirilir. Enfeksiyonları yalnız anatomik yatkınlıkla açıklamadan, antikor yetersizliği olasılığı da düşünülür.

Erişkinde anksiyete, uyku düzeni, hareketlilik, ağrının ifade edilişi ve kalabalık/gürültüye duyarlılık sorgulanır. Değişen destek gereksinimi aile ve kişinin iletişim olanakları gözetilerek ele alınır.

Büyüme sendroma uygun eğrilerle izlenir. Baş çevresi, başparmaklar, eklem hareketleri, omurga, yürüyüş ve deri değerlendirilir. Göz, işitme ve diş değerlendirmesi; başlangıç ekokardiyografi ve böbrek ultrasonu organ tutulumunu araştırır.

Geniş veya açılanmış başparmaklar ve yüz özellikleri tanısal ipuçlarıdır; daha hafif görünüm sendromu dışlamaz. Deride belirgin iz dokusu gelişebilir; estetik görünüm ile işlevsel sorun ayrı değerlendirilmelidir.

Pfeiffer, Apert, Greig sefalopolisindaktili ve Saethre-Chotzen sendromlarında geniş parmaklar görülebilir; kraniyosinostoz, polidaktili ve yüz örüntüsü ayrımda yardımcıdır. Floating-Harbor, Cornelia de Lange ve Wiedemann-Steiner de gelişim/büyüme açısından benzerlik gösterebilir.

CREBBP/EP300 değişikliğinin bulunması tek başına her fenotipi Rubinstein-Taybi yapmaz. Menke-Hennekam sendromuyla ilişkili varyantlar ve önemi belirsiz sonuçlar, klinik-genetik uyum içinde yorumlanmalıdır.

Tipik tabloda CREBBP/EP300 dizi ve delesyon/duplikasyon incelemeleri; belirsiz tabloda uygun panel, ekzom/genom veya kromozomal yöntemler seçilir. Mozaiklik ve yöntem kapsamı göz önüne alınır. Negatif test klinik değerlendirmeyi otomatik sonlandırmaz; genetik danışmanlık gerekir.

Enfeksiyon yükü açıklanamıyorsa kan sayımı, immünoglobulinler, aşıya özgül antikorlar ve uygun lenfosit alt grupları immünolojiyle değerlendirilir. Tek anormal değer, klinik bağlamdan bağımsız kalıcı bağışıklık yetersizliği anlamına gelmez.

Kalıcı yutma güçlüğü veya tedaviye yanıtsız sindirim yakınmalarında hedefli inceleme gerekir. Seçilmiş pediatrik seride eozinofilik özofajit de saptanmıştır; tüm hastalara otomatik endoskopi önerisi olarak yorumlanmamalıdır.

Kalıtım otozomal dominanttır; olguların çoğunda değişiklik ailede ilk kez oluşur. Ebeveyn testi ve mozaiklik olasılığı tekrarlama riskini etkiler; aile planlamasında kişiye özgü genetik danışmanlık sunulur.

Tedavi kişinin gereksinimlerine göre rehabilitasyon, iletişim ve eğitim desteği, güvenli beslenme ve organ sorunlarının yönetimini birleştirir. Kalıcı yutma/beslenme sorunlarında tüple beslenme değerlendirilir. Nöbet tedavisinde sendroma özgü üstünlüğü gösterilmiş tek ilaç yoktur.

Reflüde beslenme düzenlemesi sonrası gerekli görülürse süreli proton pompa inhibitörü denemesi yapılabilir. Yanıt tanıyı kesinleştirmez; uzun kullanımın yararı ve azaltma denemeleri hekimce yeniden değerlendirilir. Cerrahi, kanıtlı ve uygun tedaviye dirençli olgulara ayrılır.

Antikor yetersizliği gösterilen seçilmiş hastalarda koruyucu antibiyotik veya immünoglobulin tedavisi gerekebilir; bunlar sendrom tanısı olan herkese uygulanmaz. Bulgular ve enfeksiyon yüküne göre immünoloji izlemi planlanır.

Anestezi planında zor hava yolu, aspirasyon ve uyku apnesi riski ele alınır. Uzun etkili sedatiflerden kaçınma ve opioidleri dikkatle titre etme önerilir. Ameliyat sonrası gözetimin düzeyi işlem ve hastanın durumuna göre belirlenir; yoğun bakım her hastada zorunlu değildir.

Kabızlık ve yutma sorunları büyüme ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Gastrostomi bazı seçilmiş çocuklarda beslenmeyi desteklese de tüp çevresi sorunları gelişebilir; gözlemsel iyileşme tüm çocuklarda aynı sonucu garanti etmez.

Erişkin hizmetlerine geçiş önceden planlanmalıdır. Aile bildirimli araştırma, erişkinlerde çoklu sağlık sorunlarına rağmen bakım koordinasyonunun eksik kalabildiğini göstermiştir; sosyal katılım ve bakımveren desteği de izlem hedefidir.

AACR’nin güncel çocukluk kanser uzlaşısı Rubinstein-Taybi için ek kanser taraması önermemektedir.

Meningiom ve pilomatrikoma sıklığı artabilir. Hollanda kohortunda az sayıda malign tümör saptanması, kanser riskinin kesinlikle sıfır olduğunu göstermez; çalışma büyüklüğü ve yaş dağılımı yorumda önemlidir.

Nörolojik belirti yokken rutin beyin MR’ı önerilmez; yeni bulgu gelişirse hedefli değerlendirme yapılır. Görüntüleme kararı, yalnız sendrom adı nedeniyle otomatik verilmemelidir.

Her kontrolde büyüme, beslenme güvenliği, gelişim ve yeni nörolojik/davranışsal bulgular değerlendirilir. GeneReviews yıllık göz ve işitme kontrolü, bir yaştan itibaren altı aylık veya diş hekiminin belirlediği aralıkta diş değerlendirmesi önerir.

SEVK

Ağır veya tekrarlayan enfeksiyon, beklenmedik sitopeni ya da bağışıklık incelemesinde belirgin bozukluk immünoloji değerlendirmesini gerektirir. Erişkin dönemde yeni başlayan antikor yetersizliği de olabileceği için eski normal sonuçlar tek başına güvence sayılmaz.

İşlem sonrası solunum baskılanması, aspirasyon veya hava yolu tıkanması acil müdahale gerektirir. Taburculuk kararı, yalnız işlemin küçük olmasına değil kişinin başlangıç solunum durumu ve gözlem bulgularına dayanmalıdır.