SAĞLIK HİZMETLERİNDE ATIK YÖNETİMİ

Sağlık hizmetlerinde atık yönetimi, atığın oluşumundan güvenli işlenmesi ve bertarafına kadar insanı ve çevreyi koruyan kurumsal süreçtir. WHO’ya göre sağlık faaliyetlerinin oluşturduğu atığın yaklaşık yüzde 85’i genel, tehlikesiz niteliktedir; kalan bölüm enfeksiyöz, kimyasal veya radyoaktif tehlikeler içerebilir. Bu küresel tahmin, her kuruluşun kendi atık bileşimini ölçmeden uygulayacağı sabit bir hedef değildir.

Bütün atığı tek bir tehlikeli akıma karıştırmak yerine niteliğine uygun yönetim gerekir. Kesici-delici, ilaçla kirlenmiş veya diğer tehlikeli atıklar için doğru sınıflandırma, ambalajlama ve etiketleme önemlidir. NHS’nin kapağı 2022, katalog yayını 2023 tarihli rehberi güvenliği sürdürülebilirlikle birlikte ele alır. Ancak rehberdeki İngiltere’ye özgü renkler ve düzenleyici ayrıntılar Türkiye’deki kurumsal planın doğrudan yerine konmamalıdır.

Kesici-delici atık kabının güvenliği, yalnız doğru kabı satın almaya bağlı değildir. Üreticinin dolum çizgisi ve kapatma talimatı izlenmeli; dolu kap açılmamalı, boşaltılmamalı veya elle temizlenmemelidir. Aşırı dolum ve sonradan içerikle uğraşma yaralanma riskini artırır. Atıkla çalışan personelin korunması, sağlık hizmetinin hasta güvenliğinden ayrı düşünülemeyen bir parçasıdır.

Türkiye’de 18 Ağustos 2022 değişikliğiyle düzenlenen eğitim hükmü, tıbbi atık yönetiminde görevli veya görevlendirilmesi öngörülen personelin periyodik eğitimini kapsar. Eğitim yalnız atık türlerinin isimlerinden oluşmaz; toplama, taşıma, depolama ve işleme kurallarının yanında sağlık riskleri, yaralanmalar ve kaza anında alınacak önlemler ele alınır. Kurumsal uygulama güncel mevzuat ve yetki düzeniyle doğrulanmalıdır.

Atığın kaynağında azaltılması çevresel yükü de azaltabilir. Güvenli ve uygun olduğunda yeniden kullanılabilir ürünler, gereksiz ambalajın azaltılması ve ihtiyaca dayalı ilaç temini seçenekler arasındadır. Açıkta yakma veya uygun olmayan düşük sıcaklıklı yakma zararlı emisyonlara yol açabilir. Bu nedenle atık azaltma hedefi, tehlikeli atığı sıradan çöpe yönlendirmek anlamına gelmez.

Ankara’da yapılan tek merkezli ameliyathane araştırmasında eğitim sonrası ameliyat başına geri dönüştürülebilir atık artmış, tıbbi atıktaki azalma ise istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır. İkinci ay tıbbi atık miktarı başlangıca yaklaşmıştır. Bulgular eğitimin yararlı olabileceğini düşündürürken, kısa izlem ve değişen çalışma koşulları nedeniyle kalıcı başarı veya kesin nedensellik sözü vermez.